art folie |ärt fôˌli|

historia sztuki dla początkujacych

Archive for Luty 2009

akcja interakcja

leave a comment »

Reklamy

Written by Aleksandra Krolak

26/02/2009 at 22:38

Napisane w miscellaneous

Tagged with , ,

galeria – sztuka gotycka

with one comment

 

galeria on-line

kanon dzieł – sztuka gotycka

 

rozeta chartres katedra

kliknij, aby otworzyć kanon dzieł gotyckich

 

W związku z sesją poprawkową na razie moją głowę zaprzątają stosunki gospodarcze na świecie. Niebawem wrócę.

Jeśli chcecie skomentować, dać swoją opinię, poprawić coś – nie krępujcie się.

galeria – sztuka romańska

2 Komentarze

galeria on-line

kanon dzieł – sztuka romańska

 

kliknij, aby otworzyć

kliknij, aby otworzyć

 

Written by Aleksandra Krolak

22/02/2009 at 20:32

galeria – sztuka wczesnochrześcijańska, bizantyjska i bizantynizująca

leave a comment »

galeria on-line

kanon dzieł – sztuka wczesnochrześcijańska, bizantyjska i bizantynizująca

 

 

 

chrystus-pantokrator-andrej-rublow-ok-1410-tempera-na-desce-158-c397-108-cm-galeria-trietiakowska1

kliknij, aby otworzyć galerię kanonu dzieł wczesnochrześcijańskich

 

Kolejna porcja dzieł.

Written by Aleksandra Krolak

17/02/2009 at 14:25

mitologia grecka i jej symbolika

7 Komentarzy

MITOLOGIA GRECKA I JEJ SYMBOLIKA

 

Bogowie olimpijscy – Hermes, Zeus i Atena

Bogowie olimpijscy – (od lewej) Hermes, Zeus i Atena

 

Mitologia grecka jest niezwykle różnorodna i skomplikowana. Wykształciła ona system symboliki, która była i jest inspiracją dla wielu wybitnych twórców (np. Prometeusz Rubensa). Nie sposób analizować dzieł późniejszych twórców bez wiedzy na temat wyobrażeń bóstw i bogiń greckich. W poniższej notce skupię się na opisie głównych bogów, bogiń, herosów i bohaterów greckich ze szczególnym uwzględnieniem ich symboliki i atrybutów.

W mitologi greckiej żadnym zgorszeniem nie były związki homoseksualne, a na porządku dziennym było posiadanie dzieci z własnymi braćmi i siostrami, jak i posiadanie dzieci z dziećmi. Dzięki temu w dzisiejszych czasach mity greckie możemy czytać jak najlepszą skandalizującą prozę ;)

Skomplikowane drzewo genealogiczne można obejrzeć tutaj.

Podobnie jak inne sąsiadujące z nimi ludy, Grecy posiadali panteon bogów i bóstw, z których każdy odpowiadał za pewien aspekt rzeczywistości.  

Początkiem wszystkiego był Chaos jako pierwotny stan egzystencji, z którego pochodzą pierwsi bogowie.

Mozaika z Aion przedstawiające Matkę Ziemię

Mozaika z Aion przedstawiające Matkę Ziemię

Gaja (gr. Γαῖα – „Ziemia”) – Ziemia-Matka

Wyłoniła się z Chaosu, tak więc była jednym z najstarszych bóstw, uosabiała płodność i macierzyństwo.

Sama z siebie zrodziła Niebo (Uranosa) i Góry (Ourosi), z miłości jej i Eteru rodzi się Morze (Pontos).

Nyks (gr. Νύξ – Noc) – bogini nocy i jednocześnie jej personifikacja. Jedna z najpotężniejszych istot boskich, wzbudzająca szacunek ale również grozę, bał się jej nawet sam król bogów, Zeus. Zrodzona jako jedno z pierwszych bóstw z Chaosu. Była siostrą i żoną innej ciemnej mocy, Ereba. Ze związku tej dwoistej ciemności narodziły się dwie moce jasne: Eter (Ajter) i Dzień (Hemerę), a także duch świata cy, Ereba. Ze związku tej dwoistej ciemności narodziły się dwie moce jasne: Eter (Ajter) i Dzień (Hemerę), a także duch 


William-Adolphe Bouguereau - La Nuit, 1883

William-Adolphe Bouguereau, Noc, 1883

Nyks (gr. Νύξ – Noc) – bogini nocy i jednocześnie jej personifikacja

Jedna z najpotężniejszych istot boskich, wzbudzająca szacunek ale również grozę, bał się jej nawet sam król bogów, Zeus. Zrodzona jako jedno z pierwszych bóstw z Chaosu. Była siostrą i żoną innej ciemnej mocy, Ereba.

Ze związku tej dwoistej ciemności narodziły się dwie moce jasne: Eter (Ajter) i Dzień (Hemerę), a także duch świata podziemnego, Charon. Jednak nie było to jedyne potomstwo ciemnej Nocy, była ona również matką innych sił i istot boskich, które zrodziła sama z siebie, wśród nich wymienia się:

  • Mojry, czyli boginie losu: Kloto, Lachesis i Atropos
  • Kery, czyli boginie śmierci gwałtownej: każdy człowiek posiadał własną, tak więc było ich tyle ile ludzi na Ziemi
  • Śmierć (Tanatos) i Sen (Hypnos), jako bliźniaczy bogowie
  • Zdradę, czyli bogini Apate
  • Niezgodę, czyli bogini Eris
  • Nieszczęśliwy Los, czyli bóg Moros
  • uosobienie żartów, kpin, drwin i nie zasłużonej krytyki, czyli bóg Momos
  • strażniczkę zemsty i sprawiedliwości, czyli bogini Nemezis

Jej potomstwo było więc utrapieniem, ale równie często także ukojeniem losu śmiertelnych. 

Przedstawienia i symbolika:

skrzydlata kobieta ubraną na czarno
– jadącą na rydwanie razem z gwiazdami
czarne skrzydła
– wieniec z maku  

ta ubraną na czarno – jadącą na rydwanie razem z gwiazdami – czarne skrzydła – wieniec z maku  

Eros (gr. Ἔρως) to bóg miłości i namiętności seksualnej

 Jacques-Louis David, Eros i Psyche, 1817

Jacques-Louis David, Eros i Psyche, 1817

Istnieją różne wersje co do jego pochodzenia: miał być on pierwszym z bogów, rówieśnikiem Gai, którego obecność musiała być konieczna do zrodzenia się pozostałych bogów, lub też synem Afrodyty i Aresa oraz Hermesa.

(Homoseksualizm obu bogów nie przeszkadzał w stworzeniu nowego boga).

Przedstawienia i symbolika: 
uskrzydlony piękny młodzieniec z łukiem i strzałą, którą godzi w zakochanych, by ich ze sobą złączyć
– (w czasach późniejszych) pulchne niemowlę z łukiem i strzałam
– grał na lutni    

– (w czasach późniejszych) pulchneniemowlę z łukiem i strzała

Chronos (gr. Χρόνος – „Czas”

Bartolomeo Altomonte, Cztery Pory Roku wyróżniające Chronosa, 1737

Bartolomeo Altomonte, Cztery Pory Roku wyróżniające Chronosa, 1737

 

W przedsokratejskich pracach filozoficznych uważany za personifikację Czasu, który wszystko widzi, ujawnia i wyrównuje.

Czasem mylony z Kronosem

Przedstawienia i symbolika
– mężczyzna poruszający „Koło Zodiaku” 
– starymądry mężczyzna z długą, szarą brodą
        

jest uznawany za pierwszego boga starożytnej Grecji. W dzisiejszych czasach coraz więcej historyków wysuwa jednak tezę, że tak naprawdę Gaja była pierwszą władczynią Całego Chaosu, co mogłoby się kłócić z tym mitem. W mitologii greckiej pradawny bóg nieba, a właściwie personifikacja tego bytu. Pierwszy władca świata i jedno z najstarszych bja była pierwszą władczynią Całego Chaosu, co mogłoby się kłócić z tym mitem. W mitologii greckiej pradawny bóg nieba, a właściwie personifikacja tego bytu. Pierwszy władca świata i jedno z najstarszycóstw. Bez udziału 

Uranos (gr. Οὐρανός – „niebo”)  pradawny bóg nieba

Giorgio Vasari, Uranos pokonany przez Kronosa, XVI wiek, Florencja

Giorgio Vasari, Uranos pokonany przez Kronosa, XVI wiek, Florencja

Uranos jest uznawany za pierwszego boga starożytnej Grecji. Pradawny bóg nieba, a właściwie personifikacja tego bytu. Pierwszy władca świata i jedno z najstarszych bóstw.

Bez udziału innej istoty poczęła go i urodziła Gaja (Ziemia), która stała się jego małżonką. Wspólnie spłodzili kolejne pokolenia bogów.     

 

Echidna (gr. Ἔχιδνα – „Żmija”) – potwór

Potwór o ciele w połowie młodej kobiety, w połowie cętkowanego węża. Miała czarne oczy, przerażający wygląd i była stale żądna krwi, żywiła się ludzkim mięsem.

O potwornym potomstwie Echidny zrodzonym ze związku z Tyfonem mówi wielu autorów – Hezjod [Theog. 307], Apollodoros [II 3.1-5., II 3.10-11, III 5.8], Hyginus [Fab. Praef.; Fab. 151]. Wymieniają oni:

  • Echidna

    Echidna

    Chimerę

  • Dwugłowego psa Orthrosa
  • Stugłowego smoka, który strzegł jabłek Hesperyd
  • Smoka kolchidzkiego
  • Sfinksa
  • Cerbera
  • Scyllę
  • Gorgonę
  • Hydrę Lernejską
  • Orła, który pożerał wąrtobę Prometeusza
  • Lwa Nemejskiego

Według Hezjoda Orthos zgwałcił własną matkę, a Sfink i Lew Nemejski byli ich dziećmi.  

 Według Hezjoda Orthos zgwałcił własną matkę, a Sfink i Lew Nemejski byli ich dziećmi.  

 Tyfon (gr. Τυφῶν Typhon) – potwór  

Tyfon

Tyfon

Najmłodszy syn Gai i Tartarosa. Wg innej wersji miał być synem Hery, poczętym bez udziału mężczyzny. Gaja, wściekła na Zeusa za zamknięcie jej dzieci gigantów w Tartarze, zwróciła się o pomoc do Tartara. Ten dał jej dwa jajka zapłodnione przez niego. Gaja zakopała je w ziemi i po jakimś czasie na świat wyszedł potwór Tyfon.

Przedstawienia i symbolika: 
– Tyfon był pół człowiekiem, pół zwierzęciem, wzrostem i siłą przerastał wszystkich
– był większy od największych gór, głową zahaczał o gwiazdy
– kiedy wyciągał ręce, jedną sięgał krańców wschodnich świata, a drugą zachodnich
– zamiast palców miał sto smoczych łbów 
– od pasa w dół miał kłębowisko żmij 
– u ramion miał skrzydła 
– oczy jego miotały płomienie     

Przedstawienia i symbolika: 
– Tyfon był pół człowiekiem, pół zwierzęciem, wzrostem i siłą przerastał wszystkich 
– był większy od największych gór, głową zahaczał o gwiazdy 

Charon (gr. Χάρων) – duch związany ze śmiercią

Joahim Patenier, Charon, 1515 (Museum Prado w Madrycie)

Joahim Patenier, Charon, 1515 (Museum Prado w Madrycie)

Był przewoźnikiem dusz zmarłych przez mityczną rzekę Styks. 

Przedstawienia i symbolika: 
– brodaty, siwy, szpetny starzec ubranego w strój niewolnika (z jednym rękawem)
– okrągły kapelusz podróżny
– często stoi w łodzi z wiosłem

Nikt żywy nie miał wstępu do jego łodzi (kilka razy zdarzyło się odstępstwo od tej zasady ale zawsze ponosił za to karę, np. za przewiezienie Heraklesa musiał spędzić rok zakuty w łańcuchy), podczas podróży dusze zmarłych musiały wiosłować, a Charon sterował łodzią.

Za swe usługi pobierał opłatę – monetę o wartości 1 obola, dlatego zgodnie ze zwyczajem obowiązkiem rodziny było umieszczanie monety w ustach zmarłego.    

 

Hypnos (gr. Ὕπνος) – bóg snu

Hypnos o Nyks

Hypnos i Nyks

Był bliźniaczym bratem Tanatosa(„Śmierci”).

Według mitu pomógł Herze uśpić Zeusa. Mieszkał pod grecką wyspą, w ciemnej grocie, przez którą przepływała Leta – rzeka zapomnienia.

Endymion, pasterz obdarzony przez Zeusa wieczną młodością, urodą i zarazem wiecznym snem otrzymał od Hypnosa dar snu z otwartymi oczyma, by mógł wiecznie wpatrywać się w swą ukochaną Selenę. Pewne źródła podają jednak, że to sam Hypnos zakochał się w młodym pasterzu Endymionie i pozwolił mu spać z otwartymi oczyma, by sam mógł podziwiać urodę ukochanego młodzieńca. 

Przedstawienia i symbolika: 
– wejście do groty Hypnosa porośnięte było makami oraz innymi hipnagogicznymi roślinami. 

Atrybuty: laska i róg    

g    

 Tanatos (gr. Θάνατος Thanatos – „Śmierć”) – bożek śmierci  

Jacek Malczewski, Thanatos, 1898 (Muzeum Narodowe w Warszawie)

Jacek Malczewski, Thanatos, 1898 (Muzeum Narodowe w Warszawie)

 

Bliźniaczy brat Hypnosa, boga snu. 

Przedstawienia i symbolika: 
– młodzieńiec z czarnymi skrzydłami 
– z odwróconązgaszoną pochodnią 
– w scenach przedstawiających złożenie ciała do grobu zwykle podtrzymuje nogi zmarłego    

 

 

 

 

 

 

Eris (gr. Ἔρις) lub Eryda – uskrzydlona bogini niezgody, chaosu i nieporządku

Córka Nyks (Nocy).

Eris (discordia)

Eris (discordia)

Posiadająca dwie manifestacje: groźną i łagodną: 

Niezgoda destrukcyjna, wywołująca wojny i Niezgoda twórcza, będąca duchem współzawodnictwa, pobudzająca do pilnego działania. Sprawiała, iż cieśla zazdrościł cieśli, iż każdy artysta zazdrościł innemu, a jednocześnie kochał własną pracę.

Przedstawienia i symbolika: 
– uskrzydlona postać kobiety podobnie jak Irys 

Przybyła nieproszona na wesele Peleusa i Tetydy i rzucając między boginie jabłko z napisem „Dla Najpiękniejszej” sprowokowała pośrednio wojnę trojańską, ponieważ wywołało to spór między HerąAteną i Afrodytą, rozsądzony przez Parysa.   

 

Nemezis – bogini zemsty, sprawiedliwości i przeznaczenia 

(nazywana także kobietą bez winy i wstydu)

Alfred Rethel, Nemezis, 1837 (Ermitaż, St. Petersburg)

Alfred Rethel, Nemezis, 1837 (Ermitaż, St. Petersburg)

 

Zsyłała na ludzi szczęście lub niepowodzenie, ścigała przestępców i decydowała o losie w zależności od zasług.

Córka Nocy (Nyks), uważana za uosobienie gniewu bogów.

Ośrodkiem jej kultu było Ramnus w Attyce. Stała na straży równowagi świata wraz z Eryniami. 

Przedstawienia i symbolika: 
– kobieta trzymająca w jednej ręce gałąź jabłoni, w drugiej koło 
– na głowie miała koronę zwieńczoną jeleniami 
– a z jej pasa zwisał bicz 

Atrybuty: 
– koło 
– poświęconym jej zwierzęciem – gryf 
     

 mitologii stała sięrodzicielką wielu bogów i bogiń. Była siostrą i żoną Kronosa, matką Demeter, Hadesa, Hery, Hestii, Posejdona i Zeusa.  Kronos spłodził z Reą kilkoro dziec, ale wszystkie połknął zaraz po narodzinach, ponieważ dowiedział się od swoich rodziców, że jedno z jego potomków odbierze mu tron. Lecz gdy narodził się Zeus, Rea wraz z Gają i Uranosem obmyśliła plan ocalenia dziecka, tak, by Krowszystkie połknął zaraz po narodzinach, ponieważ dowiedział się od swoich rodziców, że jedno z jego potomków odbierze mu tron. Lecz gdy narodził się Zeus, Rea wraz z Gają i Uranosem obmyśliła plan ocalenia dziecka, tak, by Kro

Rea (gr. Ῥέα) – rodzicielka bogów

Rea jadąca na lwie, ołtarz Pergamoński (Muzeum Pergamońskie w Berlinie)

Rea jadąca na lwie, ołtarz Pergamoński (Muzeum Pergamońskie w Berlinie)

Jedna z Tytanid, córka Uranosa – nieba, i Gai – ziemi.

W klasycznej mitologii stała się rodzicielką wielu bogów i bogiń. 

Była siostrą i żoną Kronosa, matką Demeter, Hadesa, Hery, Hestii, Posejdona i Zeusa.  Kronos spłodził z Reą kilkoro dziec, ale wszystkie połknął zaraz po narodzinach, ponieważ dowiedział się od swoich rodziców, że jedno z jego potomków odbierze mu tron. Lecz gdy narodził się Zeus, Rea wraz z Gają i Uranosem obmyśliła plan ocalenia dziecka, tak, by Kronos mógł ponieść karę za zło wyrządzone jego ojcu i własnym dzieciom. Rea narodziła Zeusa na Krecie, a Kronosowi podała do połknięcia kamień zawinięty w pieluchy. 

Przedstawienia i symbolika: 
– we wcześniejszej mitologii symbolizowały ją dwa lwy ciągnące jej powóz (Lwia Brama w Mykenach przedstawiała właśnie tę boginię)
– symbolem są księżyc i łabędź  

 

Erynie – boginie zemsty strzegące prawa społecznego i naturalnego

Zostały zrodzone z krwi okaleczonego Uranosa, spadającej na Matkę Ziemię

 

William-Adolphe Bouguereau, Smutek Orestesa (1862)

William-Adolphe Bouguereau, Smutek Orestesa (1862)

 

Przedstawienia i symbolika:
 – staruchy z wężami zamiast włosów, psimi głowami, ciałami czarnymi jak węgiel, skrzydłami nietoperzy i przekrwionymi oczami. 

  • Alekto – (gr. Ἀληκτώ) – niestrudzona
  • Tyzyfone – (gr. Τισιφόνη) – mścicielka, wymierzająca karę, szczególnie prześladowała zabójców
  • Megajra – (gr. Μέγαιρα) – wroga, zawistna

Zadaniem Erynii było prześladowanie przestępców, przede wszystkim zabójców, lecz także śmiertelników naruszających ład społeczny (tabu). Ich odpowiednik w mitologii rzymskiej to Furie.


Nimfy (gr. νύμφαι nymphai, l. poj. νύμφη nymphe – „dziewczyna, narzeczona”; łac. nymphae) opiekunki miejsc, które zamieszkiwały

Henryk Siemiradzki, Nimfa, 1863 (Lwów)

Henryk Siemiradzki, Nimfa, 1863 (Lwów)

Mimo że umierały, były istotami długowiecznymi i wiecznie młodymi. Homer przedstawiał je jako córki Zeusa.

Przedstawiano je jako piękne kobiety. Mieszkały we wsiach, lasach i wodach. Były duchami pól i ogólnie całej przyrody. Stanowiły uosobienie jej płodności i wdzięku. Zamieszkiwały groty, gdzie spędzały czas przędąc i śpiewając.

Nimfy nie stanowiły grupy jednorodnej. Dzieliły się na różne grupy w zależności od miejsca zamieszkania: nimfy wodne nazywano najadami, leśne driadami, drzewne hamadriadami, górskie oreadami, a łąkowe lejmoniadami.

Opiekowały się boskimi niemowlętami jak Zeus czy Dionizos, np: Almatea.

Najbardziej znanymi nimfami były: DafneEcho i Kalipso

 il Vecchio. Ok. 1525 ten sam artysta namalował obraz Kąpiąca się nimfa. W1580 r. Giovanni da 

Inspiracje:

– Palmo il Vecchio: obrazy – Dwie nimfy (1512-15), Kąpiąca się nimfa (1525)
– Giovanni da Bologna – rzeźba Nimfa (1580)
– Peter Paul Rubens – obrazy – Nimfa i satyrowie (1613), Trzy nimfy z rogiem obfitości (1617), Nimfy Diany, zaskoczone przez satyrów (1635-40) 
– Étienne-Maurice Falconet – rzeźba – Nimfa wychodząca z kąpieli (1757)
– Böcklin – obraz – Centaur i nimfa (1855)
– Jules Joseph Lefebvre – obraz-  Zdziwiona Diana (1879) 
– Paul Émile Chabas – obraz – 
Jasnowłosa nimfa

Hades był bogiem świata podziemnego i umarłych; nazywany był 

Hades (gr. Ἅιδης, także Ἀίδης Aides – „niewidziany”) – bóg-władca podziemnego świata zmarłych

Hades

Hades

 

Hades był jednym z 12 bogów olimpijskich, mimo że nie uczestniczył w biesiadach olimpijskich. Hades był synem tytana Kronosa i Rei oraz bratem Zeusa, Posejdona, Demeter, Hestii i Hery. Uprowadził z ziemi Persefonę, córkę Demeter, która później została jego małżonką.

Atrybuty: 

berło i klucze
– przy boku zawsze miał Cerbera – trójgłowego psa

Hades był ja była pierwszą władczynią Całego Chaosu, co mogłoby się kłócić z tym mitem. W mitologii greckiej pradawny bóg nieba, a właściwie personifikacja tego bytu. Pierwszy władca świata i jedno z najstarszycja była pierwszą władczynią Całego Chaosu, co mogłoby się kłócić z tym mitem. W mitologii greckiej pradawny bóg nieba, a właściwie personifikacja tego bytu. Pierwszy władca świata i jedno z najstarszycsynem tytana Kronosa i Rei oraz ałżonką.

Hera (gr. Ἥρα) – bogini niebios

Hera

Hera

Najstarsza córka Kronosa i Rei, żona Zeusa. Była również zeusową siostrą, królową Olimpu, boginią niebios, patronką macierzyństwa, opiekunką małżeństwa i rodziny.

Uosabiała cnoty małżeńskie, w związku z czym walczyła z wszelkimi przejawami zdrady; sama cierpiała z powodu niewierności małżonka.

Mity związane z Herą opisują przede wszystkim jej spory i pojednania z Zeusem oraz mściwe knowania wymierzone przeciwko kochankom i nieślubnym dzieciom małżonka. Z tego powodu stała się symbolem zazdrości.

Przedstawienia i symbolika:

– pierwotnie jej wizerunkiem był prosty słup lub belka
– później przedstawiano ją jako poważną, dostojną matronę
– często z jabłkiem granatu w ręce – symbolem płodności – lub z lilią
– nosiła także diadem z gwiazd

– poświęcony jej ptak to kukułka
– na rydwanie zaprzężonym w 
pawie, którym powozi Iris, według mitologii jej pokojówka
– częstym atrybutem jest krowa (
Homer często nazywa boginię „krowiooką„, chwaląc w ten sposób jej wielkie, błękitne oczy)

ja była pierwszą władczynią Całego Chaosu, co mogłoby się kłócić z tym mitem. W mitologii greckiej pradawny bóg nieba, a właściwie personifikacja tego bytu. Pierwszy władca świata i jedno z najstarszyc

Zeus (Dzeus) (gr. Ζεύς, nowogr. Δίας Dias) – najwyższy z bogów

Grecki bóg Nieba i Ziemi. Bóg pogody; władca błyskawic.

Statua Zeusa

Statua Zeusa

 

Uosobienie najwyższej zasady rządzącej Wszechświatem. Władca wszystkich bogów i ludzi. Strzegł prawa i porządku na świecie, bezlitośnie karząc przestępców, a zwłaszcza morderców, krzywoprzysięzców i zdrajców.

Zeus narodził się jako ostatni ze związku Kronosa i Rei. Kronos, przeklęty przez swego ojca (Uranosa), którego zrzucił z tronu, został uprzedzony przez wyrocznię, że któreś z jego własnych dzieci pozbawi go tronu. Dlatego też Kronos postanowił wykluczyć to zagrożenie, pożerając swoje potomstwo. Rea zrozpaczona, że traci kolejne dzieci, będąc po raz szósty w ciąży uciekła na Kretę (w innej wersji – do Arkadii), gdzie w ukryciu, potajemnie, urodziła Zeusa. Kronosowi, który ją odnalazł, zamiast dziecka do połknięcia dała kamień zawinięty w pieluchy, a Zeusa ukryła w grocie pod skałą diktejską, na zboczach góryIda na Krecie. Tam, ukrytego, karmiły koza Amaltea, a wychowywały nimfy. Gdy koza złamała róg, Zeus pobłogosławił go – tak powstał róg obfitości; opowiadano, że po śmierci karmicielki wziął jej skórę i pokrył nią tarczę, którą nazywano egidą i swoje ciało, które po okryciu było odporne na strzały. Dokarmianiem Zeusa zajmowały się także pszczoły z góry Idy, które specjalnie dla niego zbierały miód. Orzeł przynosił mu co dzień kubek nektaru. 

Gdy osiągnął wiek dorosły, postanowił przejąć władzę i zemścić się na swoim ojcu. Za radą Metis kazał matce podać Kronosowi środek wymiotny, dzięki czemu przywrócił do życia swoje rodzeństwo:  Hestię, Demeter,  Herę,  Hadesa i  Posejdona.  Rodzeństwo pod wodzą Zeusa zaatakowało swojego ojca. Wojna trwała 10 lat, w walce za radą Gai wsparli go cyklopi i hekatonchejrowie, którzy byli zamknięci przez Kronosa w Tartarze. W czasie walki Zeus otrzymał od cyklopów broń w postaci wykutych przez nich gromu i błyskawic. Po zwycięskiej wojnie, gdy już przepędzono Kronosa, rodzeństwo podzieliło się władzą, losując dziedziny, którymi mieli odtąd rządzić. Zeusowi przypadło niebo i zwierzchnictwo nad innymi bogami, Posejdon stał się panem morza, zaś Hades został panem krainy dusz.

Związki z kobietami

 William-Adolphe Bouguereau - The Birth of Venus (1879)

William-Adolphe Bouguereau - Narodziny Wenus (1879)

  • Afrodyta – Z Afrodytą miał 6 dzieci. Afrodyta była boginią miłości i pożądania, zrodzona z piany morskiej zmieszanej z obciętymi sierpem przez Kronosa genitaliami Uranosa. 
  • Dione – Kolejna z tytanid, która według jednej z wersji mitów miała być matką Afrodyty.
  • Eurynome – Córka Okeanosa. Z nią spłodził Charyty czyli Gracje: Aglae, Eufrosyne, Talię.
  • Hera – Siostra Zeusa, z którą związał się dopiero po licznych przygodach z innymi kobietami. Ich związek okazał się jednak trwalszy od pozostałych. Hera została jego pierwszą żoną i funkcjonuje w mitologii jako żona boga bogów. Wg Hezjoda był to święty związek. Z tego związku zrodzili się: HebeEjlejtyjaHefajstos i Ares.
  • Leto – Zeus miał z nią syna Apolla i córkę Artemidę.
  • Maja – Jedna z Plejad, z którą Zeus miał syna Hermesa.
  • Metis – Gaja przepowiedziała Zeusowi, że Metis zrodzi z siebie syna, który zrzuci swojego ojca z tronu. Przerażony Zeus połknął ją, gdy miał nadejść moment rozwiązania. Po pewnym czasie zaczął odczuwać silny ból głowy. Prometeusz (wg innej wersji Hefajstos) uderzeniem siekiery rozłupał czaszkę Zeusa, skąd wyskoczyła Atena w pełnej zbroi.
  • Frans Floris, Atena i muzy, 1560

    Frans Floris, Atena i muzy, 1560

    Mnemosyne – Kolejna z tytanid. Była rodzicielką 9 muz: Kalliope, Klio, Polihymnii lub Polhymnii,  Euterpe, Terpsychory, Erato,  Melpomene,  Talii i Uranii.

     

  • Temida – Druga żona Zeusa.  Była jedną z tytanid. Miał z nią córki, zwane Horami (Pory Roku): Ejrene (Pokój), Eunomia (Praworządność),  Dike (Sprawiedliwość), a także Mojry: Kloto,  Lachesis, Atropos.

Zeus był bardzo „kochliwy”, więc trudno je

st wymienić wszystkie jego związki ze śmiert

elnymi kobietami. Praktycznie nie było krainy w Starożytnej Grecji, która by się nie chwaliła, że ma eponima pochodzącego od ZeusZeus był bardzo „kochliwy”, 

Kobiety śmiertelne

Zeus był bardzo „kochliwy”, więc trudno jest wymienić wszystkie jego związki ze śmiertelnymi kobietami. Praktycznie nie było krainy w Starożytnej Grecji, która by się nie chwaliła, że ma eponima pochodzącego od Zeusa.

Oto tylko kilka bardziej znanych przykładów:

Gustav Klimt, Danae, 1907

Gustav Klimt, Danae, 1907 (kolekcja prywatna, Graz)

  • Alkmena, żona Amfitriona, do której Zeus przybył pod postacią jej męża. Urodziła ona potem Heraklesa, największego herosa mitologii greckiej.
  • Danae, królewna argolidzka. Ponieważ jej ojciec Akrizjos zamknął ją, by nie spłodziła potomka, Zeus dostał się do jej komnaty pod postacią złotego deszczu. Później Danae urodziła syna Perseusza, herosa.
  • Europa, księżniczka sydońska, którą Zeus pod postacią białego byka porwał na Kretę, gdzie urodziła mu Minosa i Radamantysa.
  • Io, nimfa, córka boga argolidzkiej rzeki Inachosa, zamieniona przez Herę w jałówkę i nękana bąkiem. Zeus przywrócił jej prawdziwą postać w Egipcie, gdzie urodziła dzieci.
  • Lamia, królowa Libii. Dzieci jej i Zeusa wymordowała Hera. Lamia zamieniła się w potwora w ludzkiej postaci, który pożera dzieci. 
    Michał Anioł, Leda

    Michał Anioł, Leda

     

  • Leda, królewna spartańska, do której Zeus przyszedł pod postacią łabędzia. Zniosła ona potem  jajo, z którego wykluli się KastorPolluksHelena i Klitajmestra.
  • Semele, księżniczka tebańska. Zeus, ulegając jej prośbom, ukazał się jej w swej prawdziwej postaci, co ją zabiło. Ponieważ była wtedy w ciąży, Zeus zaszył sobie ich dziecko w udzie i „donosił’ je do końca. W ten sposób pojawił się Dionizos.
       ziwej postaci, co ją zabiło. Ponieważ była wtedy w ciąży, Zeus zaszył sobie ich dziecko udzie i „donosił’ je do końca. W ten sposób pojawił się Dionizos.ziwej postaci, co ją zabiło. Ponieważ była wtedy w ciąży, 

Przedstawienia i symbolika:

– najczęściej przedstawiano go jako siedzącego na tronie z piorunem w ręku
– chcąc ukryć swoje miłosne przygody, bardzo często przybierał postacie zwierzęce, np. byka czy łabędzia

Artybuty:

– złoty piorun
– jego świętym drzewem był 
dąb
– święty ptak – orzeł
– tarcza – egida 

 

Demeter (gr. Δημήτηρ) – w mitologii greckiej bogini płodności, rolnictwa i urodzaju

Giorgione, Demeter

Giorgione, Demeter

Demeter była córką Kronosa i Rei, siostrą Hery,  HestiiHadesa,  Posejdona i Zeusa (z którym miała dwie córki, Persefonę i Hekate).

Na jej cześć odbywały się misteria eleuzyjskie.

IV w. p.n.e. Izokrates przypisał jej dwa dary, którymi obdarowała Ateńczyków: umiejętność uprawy roli i odprawiania misteriów. Ci, którzy zdecydowali się poddać obrzędom wtajemniczenia, otrzymywali nadzieję na lepszą wieczność. Misteria odbywały się w sanktuarium Demeter, w Eleuzis, nieopodal Aten. DopieroTeodozjusz I Wielki w 391r. zakazał kultów pogańskich, co położyło kres misteriom eleuzyjskim. W 396r. pożar wzniecony przez wojska Alaryka strawił sanktuarium.

Artybuty:

– kłos

IV w. p.n.e. Izokrates przypisał jej dwa dary, którymi obdarowała Ateńczyków: umiejętność uprawy roli i odprawiania misteriów. Ci, którzy zdecydowali się poddać obrzędom wtajemniczenia, otrzymywali nadzieję na lepszą wieczność. Misteria odbywały się w sanktuarium Demeter, w Eleuzis, nieopodal Aten. DopieroTeodozjusz I Wielki w 391r. zakazał kultów pogańskich, co położyło kres misteriom eleuzyjskim. W 396r. pożar wzniecony przez wojska Alaryka strawił sanktuarium.

Posejdon (gr. Ποσειδῶν) to władca mórz i oceanów

Jan Gossaert, Posejdon i Amfitryta, 1516

Jan Gossaert, Posejdon i Amfitryta, 1516

Syn Kronosa i Rei, starszy brat Zeusa, Hadesa, Hery, Demeter i Hestii, mąż Amfitryty.

Władca mórz i oceanów, opiekun żeglarzy i rybaków. Odpowiedzialny również za trzęsienia ziemi.

Po pokonaniu Kronosa Zeus, Posejdon i Hades ciągnęli losy o to, który z nich będzie rządził niebem i otrzyma władzę zwierzchnią; który posiądzie morze, a który świat podziemny. Posejdon wylosował królestwo wód. Nie był jednak z tego zadowolony i uważał, że jako najstarszy to on powinien dysponować najwyższą władzą. Myślał nawet o obaleniu Zeusa, ale był na to o wiele za słaby. Kiedyś udało mu się związać brata, ale ten dzięki pomocy Tetydy i Briareusa prędko odzyskał wolność. Kiedy indziej za obelgi pod adresem Zeusa i próby wydarcia mu władzy został rażony piorunem i zesłany na ziemię do pracy u trojańskiego władcy Laomedona. Władca nie chciał mu potem zapłacić, więc Posejdon zesłał na miasto smoka.

Siedziba Posejdona znajdowała się na środku morza wewnętrznego (Morze Śródziemne). Bóg miał tam wspaniały pałac otoczony przez nereidydelfiny i inne dziwne stworzenia morskie.

W „Mitologii” Jana Parandowskiego jest on opisany jako błękitny z dachem zbudowanym z muszli, które w czasie tego oto naszego odpływu ukazują swe perły. Okna są z bursztynu, a ze ścian wyrastają kwiaty. Otacza go sad pełen drzew rodzących znakomite owoce, a także algkoraligąbek i rozmaitych innych stworzeń.
Posejdon posiadał też rydwan, do którego zaprzęgał hippokampy.

Posejdon wybrał sobie na żonę piękną jasnowłosą Amfitrytę, będącą jedną z Okeanid. Początkowo córka Okeanosa nie chciała się zgodzić, ale przysłany przez Posejdona sprytny delfin namówił ją do ślubu. Posejdon wybrał sobie na żonę piękną jasnow

Posejdon

Posejdon

 

 

 

 

 

PosejdonPrzedstawienia i symbolika:

– Pprzedstawiany z trójzębem, (który był jego atrybutem) na rydwanie ciągniętym przez trytony, w towarzystwie nereid
– poświęcone mu zwierzęta to delfin i wół
– jego świętym drzewem jest sosna.

Atrybuty:
trójząb w prawej ręce

Posejdon w

ybrał sobie na żonę piękną jasnowłosą Amfitrytę, będącą jedną z Okeanid. Początkowo córka Okeanosa nie chciała się zgodzić, ale przysłany przez Posejdona sprytny delfin namówił ją do ślub


 

Eos (grἨώς), grecka bogini jutrzenki

Evelyn De Morgan, Eos, 1895

Evelyn De Morgan, Eos, 1895

Córka Hyperiona i Thei, siostra Selene i Heliosa, identyfikowana z rzymską Aurorą.

Pojawiała się na niebie o świcie, przed Heliosem i po Selene.

Otwierała wrota dnia i wyjeżdżała znad brzegów oceanu na lekkim rydwanie zaprzężonym w parę białych koni – Lamposa i Featona (Jasnego i Promiennego). Eos przedstawiana była jako bogini kochliwa i często uwodząca mężczyzn.

Czterech z nich uprowadziła: TitonosaOrionaKefalosa i Kleitosa.

Poślubiła Astrajosa, boga światła gwiazd z rodu Tytanów. Z ich związku przyszły na świat cztery wiatryBoreaszZefirNotos i Euros.

Zakochana w Titonosie poprosiła Zeusa o dar nieśmiertelności dla niego. Zapomniała jednak prosić także o wieczną młodość dla ukochanego. Gdy stał się zupełnie niedołężny Zeus zamienił go w świerszcza. Z tego związku urodzili się Memnon i Emation.

Zakochana w Titonosie poprosiła Zeusa o dar nieśmiertelności dla niego. Zapomniała jednak prosić także o wieczną młodość dla ukochanego. Gdy stał się zupełnie niedołężny Zeus zamienił go w świerszcza. Z tego związku urodzili się Memnon i Emation.Zakochana w Titonosie poprosiła Zeusa o dar nieśmiertelności dla niego. Zapomniała jednak prosić także o wieczną młodość dla ukochanego. Gdy .

 

Selene (gr. Σελήνη „Księżyc”) – księżyc

Sebastiano Ricci, Selena i Endymion, 1713 (Chiswick House, Londyn)

Sebastiano Ricci, Selena i Endymion, 1713 (Chiswick House, Londyn)

Córka Hyperiona i Tei, siostra Heliosa i Eos.

Przedstawienia i symbolika:

– personifikacja księżyca
– białolica, odziana w śnieżnobiałe szaty
– przedstawiono zwykle jako młoda kobietę z sierpem księżyca

Często motywem Selene i Endymiona zdobiono rzymskie sarkofagi.

Co wieczór, gdy jej brat Helios kąpał swe rumaki, wyjeżdża na swym dwukonnym rydwanie i oświetla swym tajemniczym blaskiem Ziemię.

Najsłynniejszy mit o Selene opowiada o jej miłości do pięknego pasterza Endymiona (gr. Ἐνδυμίων). Zeus zachwycony urodą młodzieńca dał mu wieczną młodość i wieczny sen. Selene ujrzała pewnej nocy Endymiona, śpiącego w grocie góry Latmos, w pobliżu Miletu, i go pokochała. Odtąd co noc zatrzymuje się nad ową grotą i patrzy na pasterza, czasem schodzi do niego i szepcze mu miłosne zaklęcia, lecz nie jest w stanie go obudzić. Według niektórych wersji mitu Selene sama wyprosiła u Zeusa wieczną młodość dla pasterza. Gromowładny spełnił jej życzenie sprowadzając na Endymiona wieczny sen.

Najsłynniejszy mit o Selene opowiada o jej miłości do pięknego pasterza Endymiona (gr. Ἐνδυμίων). Zeus zachwycony urodą młodzieńca dał mu wieczną młodość i wieczny sen. Selene ujrzała pewnej nocy Endymiona, śpiącego w grocie góry Latmos, w pobliżu Miletu, i go pokochała. Odtąd co noc zatrzymuje się nad ową grotą i patrzy na pasterza, czasem schodzi do niego i szepcze mu miłosne zaklęcia, lecz nie jest w stanie go obudzić. Według niektórych wersji mitu Selene sama wyprosiła u Zeusa wieczną młodość dla pasterza. Gromowładny spełnił jej życzenie sprowadzając na Endymiona wieczny sen

Helios (grἭλιος „Słońce”) w wszystkowiedzący bóg słońca

 

czarnofigurowa letyka z przedstawieniem Heliosa (ok 500 r. p.n.e.)

czarnofigurowa letyka z przedstawieniem Heliosa (ok 500 r. p.n.e.)

Syn Hyperiona iThei, brat Eos i Selene. Jest jednym z najstarszych bogów tej mitologii.

Przedstawienia i symbolika:

– piękny mężczyzna z głową w aureoli słonecznych promieni
– objeżdżający świat na 
rydwanie i obdarzający go światłem i ciepłem
– codziennie wyjeżdżał ze wschodniej części oceanu w ognistym rydwanie zaprzęgniętym w cztery białe rumaki nazywające się Ksand, Podarg, Ajton i Lampos.

Atrybut:
słońce

Na Rodos ok. 290 roku p.n.e. zbudowano na cześć Heliosa gigantyczny posąg wykonany z brązu nazywany kolosem rodyjskim. Posąg ten był uznawany za jeden z siedmiu cudów świata.

Helios w związku z Klymene miał syna Faetona oraz trzy córki Heliady: Aigle, Faetuzę i Lampetię, a związku z nimfą Perseidą syna Ajetesa i Persesa oraz córki KirkePazyfae i Kalipso

Helios, tak jak w dawnych czasach jego ojciec, Hyperion, wyruszał co rano swym rydwanem na drogę biegnącą w poprzek nieba. W nocy, zamknięty w olbrzymiej czaszy, powracał na drugą stronę nieba z nurtem olbrzymiej rzeki opływającej ziemię – Okeanosa. Helios miał cudowny pałac, cały ze złota, drogich kamieni i kości słoniowej.

Bóg zasiadał na tronie, w promienistej koronie w otoczeniu Dni, Miesięcy, Lat i Stuleci. Bił od niego tak jasny blask, że nikt, nawet jego syn Faeton, nie mógł spojrzeć na jego oblicze aby nie stracić wzroku.

Kiedyś Faeton wyprosił u ojca, aby pozwolił mu poprowadzić słoneczny rydwan. Kiedy jednak zboczył z drogi i zanadto zbliżył się do ziemi (wypalając Saharę w pustynię), Zeus zabił go piorunem, aby uchronić świat od pożaru. Od tamtej pory Helios miał nienawidzić Zeusa i szukać sposobów na jego obalenie. 

W czasie Tytanomachii Helios walczył po stronie Zeusa i jego braci, mimo zwycięstwa został jednak pokrzywdzony. W czasie gdy ZeusPosejdon i Hades dzielili pomiędzy siebie władzę nad światem, Helios był zajęty swoją codzienną pracą na nieboskłonie, nie mógł więc wziąć udziału w podziale. Zezłoszczony zagroził swoją najczęstszą groźbą- że zejdzie z nieboskłonu i przestanie świecić bogom i ludziom. Zeus postanowił ulec i obiecał oddać Heliosowi po kawałku domeny każdego z trzech braci. Z nieba, domeny Zeusa, Helios wziął ekliptykę, czyli tor lotu słońca po niebie. Z podziemia, domeny Hadesa, wziął skałę, którą następnie wydźwignął z morza, domeny Posejdona. Razem z powstałą w ten sposób wyspą, Helios wynurzył nimfę Rhode, córkę Posejdona, w której Helios zakochał się bez pamięci. Na jej cześć wyspę nazwał Rodos, po czym spłodził z nimfą dzieci, które stały się protoplastami rodu królewskiego wyspy Rodos.

 

Atlas (gr. Ἄτλας) – tytan

misa lakońska z przedstawieniem Atlasa i Prometeusza, ok 550 r. p.n.e.

misa lakońska z przedstawieniem Atlasa i Prometeusza, ok 550 r. p.n.e.

Syn Japetosa i Okeanidy Azji, brat Prometeusza, Epimeteusza i Menojtiosa, tytan skazany przez Zeusa za udział w tytanomachii na dźwiganie sklepienia niebieskiego na barkach gdzieś na dalekim zachodzie. Ojciec wielu córek zwanych Atlantydami (Plejady, Hiady, Hesperydy) i, według Homera, nimfy Kalipso.

Według innej wersji uchodził za pierwszego astronoma.

Jedenasta praca Heraklesa w służbie Eurysteusza miała polegać na wykradnięciu jabłek z ogrodu Hesperyd, córek Atlasa, który brał udział w tym przedsięwzięciu.

Przedstawienia i symbolika:

– starzec dźwigający kulę ziemską na swoich barkach 

 

Najsłynniejsze wyobrażenia Atlasa w sztuce – metopa w świątyni Zeusa w Olimpii, Atlas Farnese – kopia w muzeum w Neapolu.

 

Prometeusz (gr. Προμηθεύς Prometheus pl. Myślący w przód) – tytan

Syn tytana Japetona, brat Atlasa i Epimeteusza, ojciecDeukaliona.

Heinrich Friedrich Füger, Prometeusz dający ogień ludzkosci, 1817

Heinrich Friedrich Füger, Prometeusz dający ogień ludzkosci, 1817

Według jednego z mitów Prometeusz ulepił człowieka z gliny pomieszanej ze łzami. Duszę zaś dał mu z boskiego ognia, którego parę iskier ukradł z rydwanu boga Heliosa.

Człowiek Prometeusza był o wiele słabszy od tytanów, był trzy razy niższy, jego ciało ledwo się trzymało na wątłych nogach, a kruche paznokcie pękały pod choćby najmniejszym ciężarem. Jedynie jego postać różniąca się od innych zwierząt, była niczym żywy obraz bogów.

Widząc to, Prometeusz przemycił ogień dla ludzi w kawałku drewna, z pozoru wilgotnym, ale w środku suchym. Tytan uczynił to, mimo iż wiedział, że było to wbrew woli Zeusa, który uważał ogień za przywilej bogów. Potem Prometeusz nauczył ludzi przetapiać metale, gotować jedzenie, uprawiać rolę, kuć zbroje, budować domy, czytać, pisać i ujarzmiać siły przyrody.

Zeusowi nie podobał się człowiek. Ciągle jeszcze mając w pamięci ostatnią walkę z gigantami, obawiał się wszystkiego, co pochodzi z ziemi. Władca bogów kazał więc przywiązać Prometeusza do skał Kaukazu. Codziennie o wschodzie Słońca przylatywał tam sęp i wyjadał Prometeuszowi wątrobę, która odrastała przez resztę dnia i w nocy. Męka Prometeusza miała trwać 30 000 lat, jednak skończyła się po około trzydziestu latach, gdy Herakles zabił sępa strzałą z łuku.

Prometeusz, chcąc odegrać się na Zeusie, podczas narady bogów, na której miano postanowić raz na zawsze co w ofierze mają ludzie składać władcy bogów. Tytan ukrył najlepsze mięso ofiarne pod lichą skórą zwierzęcia, natomiast kości – pod tłuszcz. Dał to Zeusowi do wyboru jako ofiarę, która będzie mu zawsze składana w przyszłości. Bóg wybrał tłuszcz myśląc, ze pod nią znajduje sie najdelikatniejsze mięso, ale szybko zorientował się, że dokonał złego wyboru.

Peter Paul Rubens, Prometeusz skowany, 1611-1612

Peter Paul Rubens, Prometeusz skowany, 1611-1612

 

Zemsta Zeusa polegała na przekazaniu ludziom wszystkiego, co najgorsze. Z pomocą bogów na Olimpie stworzył on najpiękniejszą kobietę – Pandorę, która miał uwieść brata Prometeusza – Epimeteusza. Zeus wysyłając Pandorę na ziemię wręczył jej puszkę, której pod żadnym pozorem miała nie otwierać. Plan zakochania się Epimenteusza w Pandorze powiódł się doskonale: jeszcze tego samego dnia, co Pandora się pojawiła była żoną niezbyt rozumnego Epimenteusza. Gdy się pobrali,  Pandorę codziennie coraz bardziej kusiło, by otworzyć puszkę, aż w końcu pewnego dnia, gdy jej męża nie było w domu otworzyła tajemniczą puszkę. Wtedy w jednej chwili po świecie rozniosły się wszystkie plagi, jakie człowiek mógłby sobie wyobrazić: złe wiatry, smutki, troski, choroby, łzy, cierpienia, i inne straszliwe dzieci Erebu (Ciemności) i Nyks (Nocy).

Na Ziemi znów zapanował klimat jak podczas Tytanomachii. Ciągle szalały wiatry i padał deszcz, aż w końcu wody napadało tyle, że zatopiła cały świat: nastał całkowity mrok, a klimat taki trwał dziewięć dni i dziewięć nocy. Z potopu ocalał z ludzi tylko Deukalion, ze swoją żoną Pyrrą, która była córką Pandory, gdyż byli najuczciwszymi z ludzi. Gdy woda opadła nie było żywej duszy na Ziemi: wszyscy zginęli podczas powodzi.

Jules Joseph Lefebvre, Pandora, 1872

Jules Joseph Lefebvre, Pandora, 1882

Wyratowała ich dopiero litościwa Gaja (Matka-Ziemia) i powiedziała im, żeby rozrzucali za siebie kamienie. Tak też zrobili i z kamienie wyrzuconych przez Pyrrę wyrastały kobiety, a Deukaliona mężczyźni. Wkrótce Pyrra urodziła dzieci, od których pochodzi większość rodów królewskich, a Deukalion wybudował pierwszą świątynię ku czci bogów. Po tych zdarzeniach nastała dla ludzi era herosów: okres, o którym opowiadają mity, czas wielkich wojowników i wypraw wojennych.

 

Motyw Prometeusza w sztuce

W sztuce postawa Prometeusza to symbol buntu przeciwko autorytetowi.

Postawa prometejska – postawa nacechowana poświęceniem się jednostki dla dobra ogółu, dla idei. Taką postawę określa się mianem prometeizmu.

Drugim pojęciem, które wiąże się z postawą Prometeusza, jest tzw. kompleks Prometeusza, czyli dążenie do poznania (w tym wypadku zdobycia ognia) bez względu na konsekwencje.

Postawa prometejska – postawa nacechowana poświęceniem się jednostki dla dobra ogółu, dla idei. Taką postawę określa się mianem prometeizmu.

Drugim pojęciem, które wiąże się z postawą Prometeusza, jest tzw. kompleks cje

Postawa prometejska – postawa nacechowana poświęceniem się jednostki dla dobra ogółu, dla idei. Taką postawę określa się mianem prometeizmu.

Plejady (gr. Πλειαδες)

Elihu Vedder, Plejady, 1885 (Metropolitan, NYC)

Elihu Vedder, Plejady, 1885 (Metropolitan Museum, NYC)

Siedem córek Atlasa i okeanidy Plejone, siostry Hiad oraz Hyasa.Plejady były towarzyszkami Artemidy. Ścigane przez Oriona, zostały uratowane przez Zeusa, który przeniósł je na firmament w postaci gwiazd.

 

Charyty (gr. Χάριτες Charites, l.poj. Χάρις Charis), rzymskie Gracje (łac. Gratiae, l.poj. Gratia) – boginie wdzięku, piękności i radości

Lubiły zabawy, opiekowały się szczególnie piękną młodzieżą. Lubiły towarzystwo boga wina Dionizosa.

Było ich trzy: Aglaja („Promienna”), Eufrosyne („Rozumna”) i Taleja („Kwitnąca”).

Według różnych mitów były córkami Zeusa i Hery lub Zeusa iEurynome albo Heliosa i Ajgle.

Primavera (fragment), Sandro Botticelli - Galeria Uffizi, Florencja

Primavera (fragment), Sandro Botticelli - Galeria Uffizi, Florencja

Przedstawienia i symbolika:

– ubrane w udrapowane szaty kobiety, w późniejszych przedstawieniach występowały nagie
– trzymają się zwykle za ręce

Aglaia miała symbolizować splendor towarzyski,
Hegemona – kwitnące życie
Eufrozyna – wesołość towarzyską

Ku ich czci obchodzono święto Charitezje.

Rankiem ubierały Afrodytę i w razie potrzeby zawoziły ją na Olimp. Często towarzyszyły jej przez cały dzień.

Charyta (Gracja) jest do dziś uosobieniem wdzięku i piękna.

Atrybuty:
– róża
– mirt
– instrumenty muzyczne,
– jabłko lub flakonik z wonnym olejkiem,
– czasem kłosy lub maki

 

 

Afrodyta (gr. Ἀφροδίτη Aphrodite) – bogini piękna, kwiatów, miłości, pożądania i płodności

Sandro Botticelli, Narodziny Wenus, tempera na płótnie, 1485 (Galleria degli Uffizi, Florencja)

Sandro Botticelli, Narodziny Wenus, tempera na płótnie, 1485 (Galleria degli Uffizi, Florencja)

W mitologii rzymskiej odpowiedniczką Afrodyty była Wenus. 

Kwestia jej pochodzenia jest różnie przedstawiana w mitach. Według jednego z nich Afrodyta nie miała rodziców i pewnego dnia wyłoniła się z piany morskiej w pobliżu Cypru.

Nieco inaczej przedstawiał to Hezjod, który w Teogonii pisał, że kiedy odcięte sierpem genitalia Uranosa (pokonanego przez Kronosa, gdy roztaczał się nad Gają jak niebo nad ziemią) wpadły do morza w pobliżu Cypru, woda otoczyła je białą pianą, z której następnie wyłoniła się przepiękna Afrodyta.

Pływała po morzu w muszli, zatrzymując się u brzegów Kytery, a potem Cypru. Druga z tych wysp stała się jej ulubionym miejscem. Na jej brzegu oczekiwały już na nią Charyty (Eufrosyne, Aglaja i Talia), które odtąd zawsze towarzyszyły jej i służyły. Cypr stał się głównym miejscem kultu bogini.

Była żoną Hefajstosa, ale epizod z Aresem świadczy, że nie była zbyt wierna (z tego związku zrodzili się Dejmos, Fobos, Harmonia, Eros i Anteros). Hefajstos ukrył w łożu pułapkę z mocnej, lecz niezauważalnej, metalowej sieci i schwytał w nią Afrodytę z Aresem.

W konkursie piękności między Herą, Ateną i Afrodytą, ta ostatnia obiecała Parysowi Helenę, żonę Menelaosa ze Sparty, za tytuł najpiękniejszej (jabłko niezgody), czym przyczyniła się do rozpętania wojny trojańskiej. W wojnie starała się sprzyjać Trojanom.

Atrybuty:

róża - atrybut Afrodyty

róża - atrybut Afrodyty

mirt - atrybut Afrodyty

mirt - atrybut Afrodyty

– rydwan zaprzężony w gołębie
róża
mirt

Czczona była zwłaszcza przez kobiety, które widziały w niej patronkę małżeństwa. Ze względu na jej związek z morzem była czczona przez żeglarzy i w miastach portowych.

Czczona była zwłaszcza przez kobiety, które widziały w niej patronkę małżeństwa. Ze względu na jej związek z morzem była czczona przezżeglarzy i w miastach portowych.

Czczona była zwłaszcza przez kobiety, które widziały w niej patronkę małżeństwa. Ze względu na jej związek z morzem była czczona przezżeglarzy i w miastach portowych.

Czczona była zwłaszcza przez kobiety, które widziały w niej patronkę małżeństwa. Ze względu na jej związek z morzem była czczona przezżeglarzy i w miastach portowych.

 

Ares (gr. Ἄρης) – bóg wojny

Ares

Ares

Syn Zeusa i Hery. Utożsamiany z Rzymskim Marsem.Nie przejawiał żadnych szczególnych zdolności, dlatego rodzice oddali go do wychowania jednemu z tytanów. Jego opiekun sam nic nie umiał i trenował boga jedynie w ćwiczeniach fizycznych. Zaszczepiło to przekonanie u Aresa, że najwspanialszym z zajęć jest wojna. Po jakimś czasie Hefajstos wykuł dla niego włócznie, miecze i tarcze, po czym bóg wojny zszedł na ziemię. Nauczył tam ludzi prawdziwej walki.

Ares nauczył ich okrucieństwa. Wcześniej konflikty kończyły się jedynie kilkoma siniakami i guzami.

Przedstawienia i symbolika:

– silny, młody mężczyzna – nagiego i bez brody. Rzadko spotykane są jego wizerunki z brodą i zbroją. 

Atrybuty:

– symbolami Aresa są: w Grecji – miecz i tarcza
– jego zwierzętami są: pies, jastrząb, wilk i sęp

 

Jacques-Louis David, Mars i Wenus, 1824 (Museum Belgijskie)

Jacques-Louis David, Mars i Wenus, 1824 (Museum Belgijskie)

Cechą charakterystyczną Aresa jest to, że kocha wojnę „brudną„, niesprawiedliwą. Jest przeciwieństwem Ateny, która patronuje walce sprawiedliwej. Podczas bitwy morduje wojowników obydwu stron.Najlepszym przykładem jest wojna trojańska, gdzie stawał naprzemiennie po stronie Greków i Trojan. Podczas walki towarzyszą mu siostra Eris, oraz synowie: Fobos (Strach) i Dejmos (Lęk). Wiele walk stoczył z Ateną. 

Związek między Aresem i Afrodytą, był powszechnie znany na Olimpie. Żona Hefajstosa została przyłapana na zdradzie przez boga Heliosa, który doniósł o tym mężowi bogini. Wściekły kowal uplótł sieć, cienką, a jednocześnie bardzo wytrzymałą. Umieścił ją nad łożem Afrodyty i wkrótce kochankowie zostali schwytani. Z wielkim rozbawieniem przyglądali się Olimpijczycy spętanym bogom. W końcu, z woli Zeusa, uwolniono Afrodytę i Aresa. Bogini miłości po tym incydencie uciekła na Cypr, a patron wojny – do Tracji. Z ich związku narodzili się ErosAnterosDejmosFobos i Harmonia.

 

Hefajstos (gr. Ἥφαιστος Hephaistos) – bóg ognia, kowali i złotników

Diego Velazques, Kuźnia Wulkana, 1630 (Muzeum Prado, Madryt)

Diego Velazques, Kuźnia Wulkana, 1630 (Muzeum Prado, Madryt)

Hefajstos był synem Zeusa i Hery. Opiekun rękodzielników. Pracował w kuźni, którą najczęściej umieszczano we wnętrzu wulkanu Etny.

Dziełem Hefajstosa były zeusowe pioruny, tarcza i berło Zeusa, zbroja Achillesa, strzały Erosa.

Hefajstos był kulawy, ponieważ kiedyś w gniewie Zeus zrzucił go z Olimpu na wyspę Lemnos i wówczas złamał nogę. Mąż pięknej i niewiernej Afrodyty.

Zawsze, gdy unosił się dym, swą pracę miał zaczynać najpracowitszy z bogów. Zawsze, gdy unosił się dym, swą pracę miał zaczynać najpracowitszy z bogów.Zawsze, gdy unosił się dym, swą pracę miał zaczynać najpracowitszy z bogów.

 

 

Hebe – personifikacja młodości

Antonio Canova, Hebe, 1800-1805 (Ermitaż, St. Petersburg)

Antonio Canova, Hebe, 1800-1805 (Ermitaż, St. Petersburg)

Córka Hery i Zeusa.

Pełniła na Olimpie funkcję podczaszego – nalewała bogom nektar i roznosiła ambrozję

Zaprzęgała konie do rydwanu Hery.

Została małżonką Heraklesa, gdy ten w końcu przybył do siedziby bogów.

 

zy z bogów.Zawsze, gdy unosił się dym, swą pracę miał zaczynać najpracowitszy z bogów.

zy z bogów.Zawsze, gdy unosił się dym, swą pracę miał zaczynać najpracowitszy z bogów.

zy z bogów.Zawsze, gdy unosił się dym, swą pracę miał zaczynać najpracowitszy z bogów.

Persefona (grΠερσεφόνη Persephone; także Kora – gr. Κόρη Kore „dziewczyna”) – bogini kiełkującego ziarna, oraz świata podziemnego, była ucieleśnieniem ziemskiej płodności

Dante Gabriel Rossetti, Prosepina, 1874

Dante Gabriel Rossetti, Prosepina, 1874

Była dzieworodną córką Demeter — a według późniejszych klasycznych mitów, była córkąDemeter i Zeusa zerwała zdradziecki kwiat Narcyza, została uprowadzona przez Hadesa.

Bóg podstępnie poczęstował ją owocem granatu. Przez to stała się jego żoną i zarazem panią podziemnego świata zmarłych. 

Atrybuty:
– kłosy
– maki
– narcyzy
– owoc granatu

Persefona w podziemiach spędzała tylko zimę. Wywoływało to smutek Demeter, która z tego powodu zsyłała na świat chłód. Na wiosnę, kiedy Persefona powracała do matki świat pokrywał się kwiatamiJesienią Demeter zaczynała odczuwać smutek wiedząc o przyszłym rozstaniu z córką, co powodowało obumieranie całej natury. W ten sposób starożytni Grecy wyjaśniali sobie następstwo pór roku.

mitologii rzymskiej utożsamiana z Prozerpiną

 

 

Apollo (gr. Ἀπόλλων Apollon, zwany też Φοῖβος Phoibos „Jaśniejący”) bóg piękna

Praksyteles, Apollo Sauroktonos (zabijający jaszczurkę), ok 500 r. p.n.e. (Luwr, Paryż)

Praksyteles, Apollo Sauroktonos (zabijający jaszczurkę), ok 500 r. p.n.e. (Luwr, Paryż)

Także bód światła, życia, śmierci, muzyki, wróżb, prawdy, prawa, porządku, patrona sztuki i poezji, przewodnika muz. 

Syn Zeusa i Latony (Leto). Urodził się na wyspie Delos. Był bliźniaczym bratem Artemidy. 

W rzeczywistości bóstwo o szerokich, często sprzecznych, kompetencjach. Pierwotnie, androgyniczny (śladem tego bliźniacza para Apollo-Artemida), bóg gwałtownej śmierci – Grecy wywodzili jego imię od ἀπόλλυμι (apollymi) „niszczę, zabijam”, ale  też od „jabłko” (symbol – źródło wiedzy).

Bóg jednocześnie solarny i chtoniczny. Zabijając węża-smoka Pytona, strzegącego bramy do tajemnej wiedzy ukrytej pod ziemią, przejmuje władzę nad wyrocznią w Delfach (gr. delfys „macica”).

wawrzyn szlachetny

wawrzyn szlachetny

Atrybuty:

– łuk i lira
– wawrzyn szlachetny 

 

Bóg jednocześnie solarny i chtoniczny. Zabijając węża-smoka Pytona, strzegącego bramy do tajemnej wiedzy ukrytej pod ziemią, przejmuje władzę nad wyrocznią w Delfach (gr. delfys „macica”).Bóg jednocześnie solarny i chtoniczny. Zabijając węża-smoka Pytona, strzegącego bramy do tajemnej wiedzy ukrytej pod ziemią, przejmuje władzę nad wyrocznią w 

Artemida (gr. Ἄρτεμις Artemis, dopełniacz Ἀρτέμιδος Artemidos, także Cynthia) – bogini łowów

Leochares, Artemida, ok. 350 r. p.n.e., (rzymska kopia rzeźby) (Luwr, Paryż)

Leochares, Artemida z Luwru, ok. 350 r. p.n.e., (rzymska kopia rzeźby) (Luwr, Paryż)

Zsyłała także nagłą śmierć na kobiety w połogu. Należała do grona 12 bogów olimpijskich. 

Była córką Zeusa i Latony (Leto), siostrą bliźniaczką Apolla. Bogini – wieczna dziewica, odpowiedzialna za nagłą śmierć, nie wybaczała zniewagi (razem z Apollinem wymordowała dzieci Niobe w obronie honoru matki, a myśliwego Akteona, który oglądał ją w kąpieli, zamieniła w jelenia, po czym rozszarpały go własne psy).

Była patronką myśliwych oraz opiekowała się Amazonkami. Jedną z prac Heraklesa było schwytanie jej łani.

Utożsamiana z rzymską boginią Dianą, oraz boginią księżyca i śmierci Hekate, pochodzącą z Azji Mniejszej. Jej ulubionym napojem była woda źródlana, którą ceniła wyżej niż ambrozję. 

 

Przedstawienia i symbolika:

– z jeleniami, lub w lesie

Atrybuty:

łuk i strzały
– ulubionym zwierzęciem – łania

 

Hermes (gr. Ἑρμῆς) Bóg wędrowców, złodziei i podróżujących

 

Praksyteles, Hermes (Muzeum Ateńskie)

Praksyteles, Hermes (Muzeum Ateńskie)

Jest jednym z 12 bogów olimpijskich. 

Posłaniec boży. Patron wędrowców, złodziei, handlu, kupców, oraz posłańców.

Syn Zeusa i Tytanki Mai, jest bratem Dionizosa, Hefajstosa, Ateny, Afrodyty, Apolla, Artemidy i innych.

Hymn homerowy do Hermesa opowiada, że jako niemowlę ukradł Apollinowi stado krów, sprytnie myląc ślady. Następnie podarował bratu lirę z jelit cielęcych i skorupy żółwia, czym złagodził gniew Apollina. W zamian otrzymał jako oznakę władzy laskę herolda, zwaną kaduceuszem (kerykejonem), oplecioną dwoma wężami, uśmierzającą spory i kłótnie.

Giambologna, Merkury, 1580 (Luwr, Paryż)

Giambologna, Merkury, 1580 (Luwr, Paryż)

Na początku swojego pobytu na Olimpie okradł większość bogów. Został stamtąd wypędzony, ale bogom zaczęło go brakować, ponieważ miał w sobie tyle młodości i wdzięku, że Olimp zdawał się być bez niego pusty i smutny. Dzięki decyzji Zeusa powrócił na Olimp.

Odprowadzał zmarłych do Hadesu, zsyłał ludziom marzenia senne. Był wysłańcem i ambasadorem Zeusa, posłańcem i gońcem bogów z Olimpu.

Atrybutami Hermesa są
kaduceusz
podróżny kapelusz ze skrzydłami – petasos
sandały ze
skrzydłami, dzięki którym przemieszczał się z miejsca na miejsce

Z Afrodytą miał dziecko o imieniu Hermafrodyt.

Z inną kobietą – nimfą rzeczną, spłodził Pana – dziwne stworzenie, o owłosionej skórze, koźlich nogach i rogach, capiej bródce i szpiczastych uszach. Jednak według niektórych podań ojcem Pana był Zeus.

Hermesowi przypisywano także wynalezienie pisma i liczb, ćwiczeń gimnastycznych (był więc również bóstwem opiekuńczym palestry). Jako że był patronem podróżnych, stawiano mu przy drogach pomniki zwane hermami, tj. słupy zwieńczone rzeźbą przedstawiającą głowę Hermesa.

Rzymianie utożsamiali go z Merkurym.

 

Morfeusz (gr. Μορφεύς Morpheus) – bóg marzeń sennych.

Pierre-Narcisse Guérin, Morfeusz i Iris, 1811 (Ermitaż, St. Petersburg)

Pierre-Narcisse Guérin, Morfeusz i Iris, 1811 (Ermitaż, St. Petersburg)

Postać o wielkiej mądrości.
Jego ojcem był Hypnos, bóg snu, wujem Tanatos, bóg śmierci, posłaniec Hadesu, zaś braćmi – Ikelos (Fobetor) oraz Fantasos.

Morfeusz miał zdolność przybierania dowolnej postaci i ukazywania się w snach jako osoba ukochana.

Postać Morfeusza pojawia się w Metamorfozach Owidiusza.

Postać o wielkiej mądrości.

Jego ojcem był Hypnos, bóg snu, wujem Tanatos, bóg śmierci, posłaniec Hadesu, zaś braćmi – Ikelos (Fobetor) oraz Fantasos.

 

Morfeusz miał zdolność przybierania dowolnej postaci iukazywania się w snach jako osoba ukochana.

Postać Morfeusza pojawia się w Metamorfozach Owidiusza.Postać o wielkiej mądrości.


Jego ojcem był Hypnos, bóg snu, wujem Tanatos, bóg śmierci, posłaniec Hadesu, zaś braćmi – Ikelos (Fobetor) oraz Fantasos.

 

 

Hermafrodyt, Hermafrodyta (gr. Ἑρμαφρόδιτος Hermaphroditos) – dwupłciowe bóstwo związane z bliżej nieznanym obrzędem weselnym

Śpiący Hemafrodyta, ok 100 r. p.n.e. (Luwr, Paryż)

Śpiący Hemafrodyta, ok 100 r. p.n.e. (Luwr, Paryż)

 

Hermafrodyt Według „Przemian” Owidiusza Hermafrodyt był pięknym i nieśmiałym młodzieńcem – synem Hermesa i Afrodyty, w którym zakochała się bez wzajemności nimfa Salmakis. Wpadł w jej objęcia podczas kąpieli. Opierał jej się, więc Salmakis poprosiła bogów, aby połączyli ich na zawsze. I tak bogowie uczynili z obojga jedno ciało o cechach obu płci.

Kult Hermafrodyty znany był przede wszystkim na Rodos, a od początku IV w. p.n.e. jest także poświadczony w Attyce. Temat Hermafrodyty często podejmowany był przez sztukę hellenistyczną (zbiory w Luwrze, Rzymie).

 

 

Written by Aleksandra Krolak

16/02/2009 at 01:52

Napisane w symbole

notatki – sztuka starożytnej Grecji

17 Komentarzy

SZTUKA STAROŻYTNEJ GRECJI

Kliknij, aby otworzyć galerię dzieł okresu starożytnej Grecji

Kliknij, aby otworzyć galerię dzieł okresu starożytnej Grecji

 

Nareszcie dochodzimy do konkretów. Sztuka starożytnej Grecji miała wpływ na całą późniejszą sztukę – od starożytnego Rzymu do współczesności. Dzieła z tego okresu są wałkowane na prawie każdej maturze, trzeba znać je dość dokładnie – od rzeźb, poprzez architekturę (ach te kapitele, bazy, żłobkowania i fryzy! ;)) aż po rzemiosło (wazy). Grecja jest fascynująca i fascynowała wielu. Datego poza sztuką na pewno nie zaszkodzi znajomość mitów i mitologii greckiej – która w analizie dzieł poźniejszych epok może się okazać bardzo cenną wiedzą! 

W osobnej notce przestawię różne style, które wykształciły się w Grecji – dodając je tutaj zrobiłoby się zbyt duże zamieszanie. 

Będzie sporo dzieł i wiadomości, ale będzie ciekawie. Zapraszam do czytania!

 

Na początek przypomnę co nas obowiązuje – kanon:

 

Umiejętność rozpoznania: 
– świątynia Hery w Paestum (bryła)
– świątynia Nike-Apteros na akropolu ateńskim (bryła)
– plan akropolu ateńskiego
– tolos świątyni w Delfach (bryła, plan)
– kora archaiczna
– Apollo z Tenei
– Niosący cielę
– Woźnica z Delf
– Fidiasz – posąg Ateny Partens (na przykładzie rzymskiej kopii)
– Procesja panatenajska – płaskorzeźba z Partenonu
– Nike zawiązujące sandał – płaskorzeźba
– Fidiasz – Trzy mojry z przyczółka Partenonu
– Myron – Dyskobol
– Praksyteles – Hermes z małym Dionizosem, Afrodyta z Knidos
– Skopas – Bachantka
– Lizyp – Odpoczywający Herakles
– Nike z Samotraki
– Apollo Belwederski
– Zabijający Gall
– Ołtarz pergamoński (plan, bryła, płaskorzeźby z fryzu)
– Przykładowe wazy w stylach: geometrycznym i orientalizującym
– Czerwonofigurowa waza François 

Dokładna analiza treści i formy:
– Posąg kurosa (np. z Sunion)
– Waza czarnofigurowa z przedstawieniem Achillesa i Ajaksa grających w kości
– Partenon na akropolu ateńskim (plan, bryła)
– Erechtejon na akropolu ateńskim (plan, bryła ogólnie i od strony ganku kariatyd)
– Poliklet Młodszy – Teatr w Epidauros (plan, widok ogólny)
– Poliklet – Doryforos
– Praksyteles – Apollo z jaszczurką
– Lizyp – Apoksyomenos
– Grupa Laokoona
– Wenus z Milo

 

Wstęp

Sztuka starożytnej Grecji powstała i rozwijała się po upadku kultury mykeńskiej spowodowanym w głównym stopniu najazdem Dorów. Za czas jej trwania przyjmuje się okres od ok. 1200 p.n.e. do I w. p.n.e., czyli do czasu podboju starożytnej Grecji przez Rzymian.

Jednak wraz z podbojem rzymskim, nie skończył się definitywnie okres sztuki greckiej. Artyści nadal tworzyli, ale przede wszystkim na potrzeby kolekcjonerów rzymskich. Najczęściej ich dzieła były kopiami znanych wcześniej dzieł greckich. Dzięki tej działalności znamy wygląd wielu rzeźb, których oryginały zaginęły lub zostały zniszczone. Sztuka grecka (m.in. właśnie dzięki kopiom) wywarła przeogromny wpływ na rozwój sztuki rzymskiej. Jednak wraz ze zmianami politycznymi skończyła się jej samodzielność.

Sztukę starożytnej Grecji dzielimy na trzy okresy:
– okres archaiczny
– okres klasyczny
– okres hellenistyczny

Omawiane dzieła są usystematyzowane względem powyższych okresów.

 

Okres archaiczny (1100 – 400 r. p.n.e.)

 

Pierwsze igrzyska olimpijskie - 776 r. p.n.e.

Pierwsze igrzyska olimpijskie - 776 r. p.n.e.

– silne ośrodki – miasta-państwa (polis) rywalizują na polach gospodarczym i kulturalnym – szybki rozwój
–  VIII – VI w. p.n.e. – Wielka Kolonizacja

–  IX w. p.n.e. – Grecy przejmują alfabet od Fenicjan i wzbogacają o brakujące samogłowki – pierwszy alfabet literowy

– pierwsze udokumentowane igrzyska olimpijskie – rok 776 p.n.e – połączone z uroczystościami religijnymi
– doskonalenie sprawności fizycznej i zafascynowanie ludzkim ciałem


– początek teatru greckiego „trójjedyna chorea” – sztuka łącząca muzykę, taniec, poezję opartą na zasadzie rytmu 
– rozwój kultury greckiej w VI w. p.n.e. – rozkwit poezji lirycznej (Safona), poezji epickiej (Hezjod), filozofii (ścisły związek z naukami przyrodniczymi – Pitagoras, Heraklit), poematy epickie (Homer)

 

– bogowie wyobrażani w postaci ludzkiej
– powstały style architektoniczne: dorycki i joński (VIII w. p.n.e.)
– rozwój ceramiki

Rzeźba

Materiały rzeźbiarskie:

– drewno
– wapień 

Cechy rzeźby okresu archaicznego:

– widoczny wpływ Wschodu (kanonu egipskiego)
– posągi idealnych, pięknych ludzi
– najczęściej spotykane są rzeźby kurosa (nagiego młodzieńca, często zwycięzcy igrzysk sportowych) i kory (przyodzianej w luźne szaty dziewczyny)
– postacie ukazywane są w postawie stojącej, siedzącej, czasem kroczącej (z jedną nogą lekko wysuniętą), zazwyczaj z uśmiechem na twarzy (archaiczny uśmiech) 
– rzeźby są zwarte, zamknięte, blokowe, o ustawieniu frontalnym
– kompozycja jest statyczna
symetrii wyraźnie wyczuwalna

 

Kora z Samos, ok. 570 - 560 p.n.e. (Luwr, Paryż)
Kora z Samos, ok. 570 – 560 p.n.e. (Luwr, Paryż)
Kuros - Apollo z Tenei, VI w. p.n.e., Narodowe Muzeum Archeologiczne, Ateny
Kuros – Apollo z Tenei, VI w. p.n.e., Narodowe Muzeum Archeologiczne, Ateny
Woźnica z Delf
Woźnica z Delf

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Co do ostatniej rzeźby – w podręczniku B. Osińskiej jest sklasyfikowana jako archaiczna, ale już na wikipedii i w innych źródłach jest przykładem rzeźby okresu klasycznego, co sugeruje choćby materiał, z którego jest wykonana. 

Ceramika

W dekoracji wyrobów ceramicznych pojawiły się wielobarwne wyobrażenia fantastycznych zwierząt (sfinksów, gryfów, syren) oraz gatunków nie spotykanych w Grecji – panter, tygrysów.

Wśród wzorów roślinnych spotykane są pąki lotosu, palmety, rozety.

Do użytku weszła też nowa metoda zdobienia – rycie wzorów, w miejsce wcześniejszej dekoracji malarskiej.

– styl geomeryczny (wikipedia

Charakteryzuje się powtarzającymi się wzorami geometrycznymi. Był bardzo popularny przed VII wiekiem p.n.e.. Dekorowane naczynia prawie całkowicie pokrywano czarnym firnisem, pozostawiając jedynie pasy w kolorze gliny, które zdobiły powtarzające się koła lub meandry. W VIII wieku p.n.e. pojawiały się z rzadka sylwetki zwierząt i sceny figuralne.

Stylu geometrycznego używano również do zdobienia murów i tkanin.

– styl orientalizujący

W dekoracji amfory dominują wschodnie rośliny i postacie zwierząt (rzeczywiste i mityczne).

– styl czarnofigurowy (wikipedia)

Technika ta polegała na użyciu firnisu. Artysta malował nim postaci i przedmioty. Przy odpowiednim wypalaniu firnis nabierał czarnego koloru, podczas gdy reszta naczynia – czerwonego. 

Oszczędność efektów kolorystycznych, sprowadzonych głównie do dwóch barw, czarnej i czerwonej, oraz pełna umiaru dekoracja, ograniczają się do obrazu o przejrzystej, nieskomplikowanej kompozycji figuralnej, w której wyraziście rysują się na czerwonym tle czarne sylwetki. Oddają one surowość sztuki greckiej tego okresu. Malarze czarnofigurowi zdobili naczynia przede wszystkim postaciami bogów i ludzi-bohaterów. Ukazywane są sceny mityczne, jak również sceny biesiadne.

styl czerwonofigurowy (wikipedia)

W malarstwie czerwonofigurowym częstsze stają się malowidła ukazujące akcję – np. sceny tańca, zawodów sportowych itp.
Postacie ludzkie ukazywane były coraz częściej przy zastosowaniu skrótów perspektywistycznych, dbałość o detale przyczyniała się do coraz większego realizmu ukazywanych scen.
Artyści zwracali też uwagę na dobór tematyki dekoracji do kształtu i przeznaczenia naczynia.

Dzięki odpowiedniemu wypalaniu uzyskiwano czerwone postaci na czarnym tle. Technika ta była łatwiejsza i dawała lepsze efekty artystyczne niż styl czarnofigurowy. Przy jej wykorzystaniu powstały największe dzieła malarstwa wazowego.


Waza w stylu geometrycznym

Waza w stylu geometrycznym

Waza w stylu orientalizującym

Waza w stylu orientalizującym

Waza w stylu czarnofigurowym -  z przedstawieniem Achillesa i Ajaksa grających w kości
Waza w stylu czarnofigurowym – z przedstawieniem Achillesa i Ajaksa grających w kości

 

twórcą był Eksekias (podpisana słowami: Eksekias egraphse m’kapoiesen (Eksekias zrobił mnie i ozdobił))
– stosował technikę czarnofigurową

Achilles i Ajaks grający w kości
Achilles i Ajaks grający w kości

– twórcą był Eksekias (podpisana słowami: Eksekias egraphse m’kapoiesen (Eksekias zrobił mnie i ozdobił))
– stosował technikę czarnofigurową
– jego rysunek cechuje się precyzją, przejrzystą kompozycją i wydłużonymi proporcjami

– twórcą był Eksekias (podpisana słowami: Eksekias egraphse m’kapoiesen (Eksekias zrobił mnie i ozdobił))
– stosował technikę czarnofigurową
– jego rysunek cechuje się precyzją, przejrzystą kompozycją i wydłużonymi proporcjami

– twórcą był Eksekias (podpisana słowami: Eksekias egraphse m’kapoiesen (Eksekias zrobił mnie i ozdobił))
– stosował technikę czarnofigurową
– jego rysunek cechuje się precyzją, przejrzystą kompozycją i 


Waza François

Klitias, Waza François

Klitias, Waza François

 starożytne greckie naczynie (krater wolutowy ateński) wykonane w technice czarnofigurowej
– datowane na ok. 570 p.n.e
– znajduje się we Florencji
– jego wykonawcą był garncarz Ergotimos, a zdobił je malarz Klitias

– naczynie zostało znalezione w 1844 w grobie etruskim w Chiusi przez Alessandro François (nazwisko odkrywcy dało nazwę naczyniu)

– bogata dekoracja naczynia ujęta jest w sześciu horyzontalnych pasach i przedstawia sceny z mitów greckich
– nazywa się niekiedy „Biblią grecką”

Gdy w XIX wieku wystawiono je w muzeum we Florencji, cieszyło się ono wielką popularnością wśród zwiedzających. Zdenerwowany tym strażnik muzealny potłukł je na 638 kawałków. Poddano je rekonstrukcji, a ubytki uzupełniono gipsem.

 

Amfory panatenajskie (wikipedia)

Amfora panatenajska
Amfora panatenajska
– naczynia przeznaczone na opakowanie nagrody dla zwycięskich atletów, uczestników igrzysk panatejskich
– wypełniała je cenna oliwa z wysokiej klasy oliwek.
– wykonywane wyłącznie techniką czarnofigurową
– zdobili je znakomici malarze ceramiki obu stylów, na przykład Malarz Euphiletosa, Lidos, Kleofrades, Malarz Berliński
– zawsze przedstawiały z jednej strony boginię Atenę, a z drugiej dyscyplinę sportową, za jaką przyznawana była nagroda

Oliwa wraz z opakowaniem miały szczególny charakter. Były swoistym chwytem reklamowym, sławiącym ideę igrzysk panatejskich w świecie hellenistycznym, a jednocześnie, co prawdopodobnie było głównym motywem, doskonałość rolnictwa oraz rzemiosła attyckiego wśród nowych potencjalnych klientów. Z perspektywy badań archeologicznych daje się wnioskować, że chwyt reklamowy funkcjonował dość sprawnie. Nagrody bardzo szybko zmieniały właściciela, spieniężane przez zwycięzców i wędrowały do przeróżnych części ówczesnego świata.

 

 

Okres klasyczny (V wiek – poł. IV w. p.n.e.) 

Okres klasyczny często zwany jest „złotym okresem kultury greckiej„.

 

Architektura

– miasta budowane z prostopadłymi ulicami
– podział na dzielnice miejskie
– domy mieszkalne na planie prostokąta
– najważniejszym miejscem w mieście była agora otoczona przez portyki kolumnowe (stoa)
– udoskonalono styl dorycki i joński

– odchodzenie od doryckiej zasady tryglifów
– budowle stają się coraz smuklejsze 
– dekoracyjne wnętrza
– wpływ architektury wschodu – tendencja do wznosenia ogromnych budowli (świątynia Artemidy w Efezie) 

– upowszechnił się nowy typ świątyni – tolos, wznoszony na planie koła w porządku doryckim lub jońskim otoczony zewnętrzną, zazwyczaj wykonaną w porządku korynckim, kolumnadą

– budowle świeckie pełniące funkcję propagandową, tzw. pomniki honoracyjne,  gmachy posiedzeń władz, magazyny, teatry, gimnazjony 

 

Partenon (447 – 432 r. p.n.e.)

Partenon - rzut poprzeczny i podłużny
Partenon – rzut poprzeczny i podłużny
Partenon w Atenach
Partenon w Atenach

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

– zbudowany przez Iktinosa i Kallikratesa
– powstał między 447 r. a 432 r. p.n.e.
– przy wykonywaniu elementów rzeźbiarskich pracować miał sam Fidiasz

– nazwa Partenon nawiązuje do Ateny Partenos (Ateny Dziewicy), której świątynia była poświęcona

Zawsze zastanawiałam się, jak zapamiętać na zawsze która budowla to Partenon, a która Panteon. Już wiem – Partenon ma w sobie głoskę r, która może się kojarzyć z ruinami. Panteon jest w końcu w całkiem niezłym stanie w porównaniu do Partenonu. 

 

– budowany w zgodzie z porządkiem doryckim, jest uważany za najdoskonalszy jego przykład, niemniej w świątyni znajdują się elementy porządku jońskiego, tj, 4 jońskie kolumny w pomieszczeniu zachodnim oraz tzw. fryz panatenajski znajdujący się na ścianach celli
– Partenon zbudowano z białego marmuru pentelickiego

 

– krzywizny pionowe i poziome korygowały zniekształcenia powstające przy oglądaniu budowli (są to, stosowane już w okresie archaicznym, wybrzuszenie stylobatu i belkowania, nachylenie ku środkowi kolumn i zastosowanie entazis (lekkiego wybrzuszenia kolumn w dwóch piątych wysokości))

 

Trzy mojry (wschodni przyczółek Partenonu)
Trzy mojry (wschodni przyczółek Partenonu)

– styl mokrych szat – mojry na przyczółku wschodnim, obecne przy narodzinach Ateny, pokazano w szatach przylegających do ciała. Dzięki temu artysta mógł ukazać jego piękno.

 

– więcej na wikipedii

 

– styl mokrych szat – mojry na przyczółku wschodnim, obecne przy narodzinach Ateny, pokazano w szatach przylegających do ciała. Dzięki temu artysta mógł ukazać jego piękno. 

– więcej na wikipedii

Erechtejon (421 p.n.e. – 406 r. p.n.e)

 

prostylos
prostylos
Erechtejon obecnie
Erechtejon obecnie
Erechtejon od strony kariatyd
Erechtejon od strony kariatyd

 

– świątynia zbudowana na ateńskim Akropolu, poświęcona Posejdonowi i Atenie
– odbudowana jako prostylos w porządku jońskim (wzór doskonałości stylu jońskiego)

– ukształtowanie terenu wymusiło dwupoziomowy układ świątyni
– zbudowna na planie prostokąta (prostylos)
– trzy połączone ze sobą obiekty z osobnymi wejściami
– zadaszenie mniejszego, południowego portyku (Ganek Kor) oparto na sześciu kariatydach
– portyki przykryto stropem ozdobionym kasetonami
– ściany zewnętrzne zdobił ciągły fryz 

Teatr w Epidauros (300 r. p.n.e.)

 

teatr w Epidauros
teatr w Epidauros

najlepiej zachowany grecki teatr
– 52 rzędy siedzeń ułożonych w dwóch kondygnacjach (po 32 i 20),
– zbudowany przez Polikleta Młodszego 
– około 300 r. p.n.e.
– który mógł pomieścić 14 tysięcy widzów 
– co 4 lata odbywały się tam agony sportowo-dramatyczne zw. Asklepiami

– okrągła orchestra, otoczona rowem odprowadzającym wody deszczowe
– z jednej strony zamknięta wysokim na 4m proscenium

– Pauzaniasz uważał ten teatr za największy w Grecji

 

Rzeźba

Materiały

– powszechnie stosowano marmur (wcześniej częściej używano miękkiego porosu), doskonalono techniki odlewnicze
– udoskonalona przez Fidiasza technika chryzelefantynowa, która polegała na okładaniu drewnianych posągów płytkami ze złota – ubiór i kości słoniowej – ciało ukazywanych postaci bogów 

Cechy

 

Praksyteles, Afrodyta Knidyjska

Praksyteles, Afrodyta Knidyjska

 

 

– przedstawienia postaci w sposób dynamiczny, ekspresyjny, w chwili poprzedzającej zdarzenie lub bezpośrednio po nim

– rzeźby zbudowane zgodnie z zasadą kontrapostu 
– zapotrzebowanie na portret
– powstawały syntetyczne wizerunki myślicieli, filozofów, polityków (były to idealizujące przedstawienia oddające mądrość przywódców, przenikliwość filozofów) 

pierwsze akty – Praksyteles – Afrodyta Knidyjska z ok. 360 p.n.e., ukazana w chwili poprzedzającej kąpiel lub wychodzenia z niej. Po jej wykonaniu, artysta został oskarżony o świętokradztwo. Jednocześnie posąg stał się najbardziej popularnym i najczęściej kopiowanym dziełem tego rzeźbiarza.

– jedni z najwybitniejszych twórców – Fidiasz i Poliklet, Lizyp z Sykionu, Skopas z Paros i Praksyteles

– dzieła Fidiasza to statyczne, pełne majestatu, monumentalne posągi bóstw, cechowały je znakomite wyczucie proporcji i mistrzostwo wykonania


Poliklet – Doryforos

Poliklet - Doryforos
Poliklet – Doryforos

 

Doryforos Włócznik (gr. niosący włócznię) – rzeźba Polikleta powstała w latach 450-440 p.n.e.

– wprowadził do swojego dzieła zasadę kontrapostu czyli przeciwwagi: ciężarów, mas, napięć, kierunków

– wszystkie części ciała są wyodrębnione, wyraźnie zaznaczone
– pod warstwą skóry i mięśni wyczuwa się ich konstrukcję – kościec.

– rzeźba harmonijna, spokojna
matematyczne proporcje, którymi szczególnie interesował się artysta, posługując się długością głowy, palca czy nosa jako jednostką miary
– Doryforos podobnie jak kurosy archaiczne był raczej modelem, ideałem człowieka, niż kimś realnym.

 

Kontrapost 

 Jest to swobodne ułożenie ciała i zatrzymanie w czasie. Lekkiemu nachyleniu linii bioder odpowiada nachylenie w przeciwnym kierunku linii ramion. Cały ciężar ciała utrzymuje jedna noga mocno przytwierdzona do podłoża, druga delikatnie odsunięta do tyłu pozostaje w spoczynku. Temu układowi nóg odpowiada przeciwne ułożenie rąk: jedna dźwiga włócznię (pracuje), druga jest rozluźniona.

 

 

Praksyteles, Apollo z jaszczurką

Praksyteles, Apollo z jaszczurką

Praksyteles – Apollo z jaszczurką

– jego rzeźby to wizerunki „pięknych bogów”

– postacie greckich bogów jako młodych, pięknych osób o trochę sennym, zamyślonym spojrzeniu

miękka linia rzeźb
– dbałość o detal
eleganckie, pełne zmysłowego piękna 

– stworzył on także własny styl w przedstawianiu twarzy, na których obliczach maluje się zmęczenie oraz refleksja, także na rzeźbach herosów

– delikatny liryzm, pewna poetyckość rzeźb

– uczłowieczonym wizerunkom greckich bogów nie była obca zabawa, zmęczenie, codzienne czynności (np. Afrodyta Knidyjska z ok. 360 p.n.e., ukazana w chwili poprzedzającej kąpiel lub wychodzenia z niej)

 (np. „Apoksyomenosa”), herosów, bogów i ludzi. Wprowadził też wieloplanową kompozycję w rzeźbie. Kontrapost w jego dziełach jest mocniej zaakcentowany, praca mięśni ukazana bardziej realistycznie niż w dziełach Polikleta. Jednocześnie twarze rzeźbionych postaci ukazują ich stany psychiczne i fizyczne. Jest twórcą pomnika  (np. „Apoksyomenosa”), herosów, bogów i ludzi. Wprowadził też wieloplanową kompozycję w rzeźbie. Kontrapost w jego 

Lizyp – Apoksymenos

 

Lizyp, Apoksjomenos (Muzea Watykańskie)
Lizyp, Apoksjomenos (Muzea Watykańskie)

Lizyp (350 r. – 300 r. p.n.e.) – nadworny portrecista Aleksandra Wielkiego 

– najbardziej wszechstronny rzeźbiarz tego okresu
– mistrz techniki brązownictwa
– twórca nowego kanonu ciała ludzkiego o proporcjach smuklejszych niż kanon Polikleta

– posąg atlety  – Apoksyomenosa
kontrapost mocniej zaakcentowany

muskulatura przedstawiona zaś w sposób bardziej realistyczny, z uwypukleniem mięśni obciążonych i podkreśleniem odpoczywających niż w dziełach Polikleta

 

 (np. „Apoksyomenosa”), herosów, bogów i ludzi. Wprowadził też wieloplanową kompozycję w rzeźbie. Kontrapost w jego dziełach jest mocniej zaakcentowany, praca mięśni ukazana bardziej realistycznie niż w dziełach Polikleta. Jednocześnie twarze rzeźbionych postaci ukazują ich stany psychiczne i fizyczne. Jest twórcą pomnika 

 (np. „Apoksyomenosa”), herosów, bogów i ludzi. Wprowadził też wieloplanową kompozycję w rzeźbie. Kontrapost w jego dziełach jest mocniej zaakcentowany, praca mięśni ukazana bardziej realistycznie niż w dziełach Polikleta. Jednocześnie twarze rzeźbionych postaci ukazują ich stany psychiczne i fizyczne. Jest twórcą pomnika 

Skopas, Bachantka

Skopas, Bachantka
Skopas, Bachantka

Skopas (370 – 330 p.n.e.):
– twórca najbardziej ekspresyjnych rzeźb w wyrazie postaci
– ulubionymi tematami byłyl dramatyczne chwile z życia bohaterów greckiej mitologii
– ukazanie silnych doznań i gwałtowności ruchu.

– znana z rzymskich kopii postać menady
– ukazana w chwili ekstazy spowodowanej oszołomieniem winem, ziołami i silnym podnieceniem.

Relief zdobiący świątynię Ateny Alea w Tegei opowiada o tragicznych losach Meleagra podczas łowów na dzika kalidońskiego, płaskorzeźby na ścianach Mauzoleum w Halikarnasie to sceny walki Greków z Amazonkami.

Płaskorzeźba

Cechy

Nike zawiązująca sandał
Nike zawiązująca sandał

– doskonałości wyrażającą się w podporządkowaniu szczegółów całości kompozycji
– duża dbałość o każdy detal, nawet od strony niewidocznej dla patrzącego
– rzeźby w tympanonie były ponadnaturalnej wielkości – umożliwiało to dokładne poznanie ukazywanej historii

 

– zaczęto ukazaywać bogów w niespotykanych wcześniej pozach, uchwyconych podczas wykonywania codziennychczynności, w nastrojach nieobcych zwykłym śmiertelnikom, np. Nike zawiązująca sandał z balustrady świątyni Apteros czy też relief z ok. 460 r. p.n.e. zwany Atena melancholijna, ukazujący zamyśloną boginię z głową wspartą na włóczni

– pierwsza próba ukazania pejzażu – kamyki pod stopami (Tron Ludovisi)

 

– zaczęto ukazaywać bogów w niespotykanych wcześniej pozach, uchwyconych podczas wykonywania codziennychczynności, w nastrojach nieobcych zwykłym śmiertelnikom, np. Nike zawiązująca sandał z balustrady świątyni Apteros czy też relief z ok. 460 r. p.n.e. zwany Atena melancholijna, ukazujący zamyśloną boginię z głową wspartą na włóczni

– pierwsza próba ukazania pejzażu – kamyki pod stopami (Tron Ludovisi)

 

Malarstwo      

 

Portret poetki (Safony ?)

Portret poetki (Safony ?)

– tematyka wzbogacona o rodzajowe przedstawienia wątków mitologicznych, martwą naturę i erotyki
– sceny i postacie przedstawiane były realistycznie
– biegłość techniki pozwalał nawet na iluzjonizm
– pojawił się pejzaż 

– nowatorska technika enkaustyki polegająca na zastosowaniu gorącego wosku do sporządzania farb. Farby te nakładano na gorąco, a następnie polerowano. Pozwalało to na osiągnięcie bogatszych efektów malarskich

– pod wpływem malarstwa kształtowała się też sztuka mozaikarska – szczególnie w Macedonii 

Apollodoros z Aten zastosował światłocień, jego obrazy wykonane barwnymi plamami, bez użycia tonów pośrednich
– oglądane z oddalenia, stwarzały wrażenie trójwymiarowości
– perspektywa uzyskana przy zastosowaniu tej techniki nazywana jest skiagrafią

 

Okres hellenistyczny (323 r. – 30 r. p.n.e.)

Aleksander Wielki, moneta
Aleksander Wielki, moneta

– od śmierci Aleksandra Wielkiego (323 r. p.n.e.) do podboju Egiptu Ptolemeuszy przez Juliusza Cezara
– dzięki podbojom Aleksandra przenikanie się kultur greckiej, italskiej i orientalnej

 

– rozkwit nauk przyrodniczych i filozofii
zainteresowanie człowiekiem i jego rozwojem osobowym zaowocowało licznymi portretami ludzi różnej kondycji, wszelkich ras i warstw społecznych – zdrowych, kalekich i starców
– przedstawienia na reliefach i obrazach zamiast neutralnego tła otrzymały bogate pejzaże
– idealizacja została zastąpiona tendencjami naturalistycznymi
– klasyczna harmonia ustąpiła miejsca ekspresji i kontrastowi piękna i brzydoty

 

Architektura

 

miasto greckie
miasto greckie

planowanie urbanistyczne — biorące pod uwagę ukształtowanie terenu, warunki klimatyczne, odległość od szlaków komunikacyjnych oraz możliwości zaopatrzenia w wodę

– centralnym miejscem była agora
– regularna siatka ulic prowadzona w prostopadłych kierunkach
– wodociągi, sieć kanalizacyjna
– najważniejszymi budowlami miejskimi były: buleuterion (ratusz, miejsce posiedzeń rady miejskiej), eklesiastreon (gmach posiedzeń zgromadzeń), stoa wznoszona jako budowla wolno stojąca o zróżnicowanym przeznaczeniu użytkowym albo portyk otaczający agorę, kręgi świątynne czy palestry.

– została wprowadzona także stoa piętrowa, w której parter projektowano najczęściej w porządku doryckim, a piętro w jońskim

 

Latarnia morska w Faros
Latarnia morska w Faros

– wielopiętrowa budowla zaliczana do siedmiu cudów świata latarnia morska w Faros

– zmiany w budownictwie rezydencji – powstawały pełne przepychu pałace, rozbudowane w planie piętrowe budynki o bogatym wystroju malarskim, marmurowych wykładzinachmozaikach zdobiących posadzki
– w mniej bogatych willach okładziny marmurowe zastępowano malarską imitacją

– ostateczne zerwanie z zasadą tryglifów
porządek dorycki występował tylko w małych obiektach sakralnych, jako dekoracja budynków świeckich lub w fasadach grobowców
– nowe świątynie budowane były w
 porządku jońskim lub korynckim.
– dodatkowo wzbogacano np. 
reliefową dekorację baz kolumn, dodatkową kolumnadę (świątynia Apollina w Milecie, Olimpiejon w Atenach)


 

 

 

Rzeźba

Grupa byka farnezyjskiego
Apollonios i Tauriskos, Grupa byka farnezyjskiego

– zainteresowana wszechstronnie osobowością człowieka m.in. w aspektach wieku (dzieciństwo, starość), przynależności społecznej (wolni, niewolnicy) i etnicznej
– w pełni realistyczne formy modelunku, ekspresji i ruchu
– stylowo inspirowana dziełami wielkich mistrzów (głównie Skopasa, Praksytelesa, Lizypa)

 

– często wolno stojące
– dzieła przestrzenne o wieloplanowej kompozycji
kompozycje grupowe i pojedyncze posągi o kompozycji zbliżonej do stożka

– nowością, niespotykaną w okresach wcześniejszych, było też częste kopiowanie najsławniejszych dzieł powstałych w okresie hellenistycznych i w okresach wcześniejszych (w V i IV wieku p.n.e.)

– rozwinął się portret rzeźbiarski, który stopniowo pogłębiany psychologicznie osiągnął pełnię realizmu w analitycznych wizerunkach władców i osób prywatnych

 

 

 

Wenus z Milo (150 r. – 125 r. p.n.e.)

Wenus z Milo (Luwr, Paryż)
Wenus z Milo (Luwr, Paryż)

– Wenus z Milo / Afrodyta z Melos

– rzeźba anonimowego twórcy ze szkoły rodyjskiej, niektórzy przypuszczają, że twórcą mógł być Agesandros z Rodos
– ma charakter kompilacyjny
– naśladuje Wenus z Kapui (IV wiek p.n.e.), która z kolei jest naśladownictwem Afrodyty Lizypa

– figura wykonana jest z marmuru paryjskiego (z wyspy Paros)
– ma 2,04 metra wysokości
– półnaga bogini ma szatę opuszczoną poniżej bioder (podobnie jak Wenus wyżymająca włosy z Muzeum Watykańskiego)
– lewa noga jest na czymś wsparta (przypuszcza się, że na żółwiu)
– kiedyś w lewej ręce trzymała prawdopodobnie jabłko, a ręka trzymająca jabłko była wsparta na kolumnie, aby podtrzymywac cięzar

 

– figura wykonana jest z marmuru paryjskiego (z wyspy Paros)
– ma 2,04 metra wysokości
– półnaga bogini ma szatę opuszczoną poniżej bioder (podobnie jak Wenus wyżymająca włosy z Muzeum Watykańskiego)
– lewa noga jest na czymś wsparta (przypuszcza się, że na żółwiu) 
– kiedyś w lewej ręce trzymała prawdopodobnie jabłko, a ręka trzymająca jabłko była wsparta na kolumnie, aby podtrzymywac cięzar- figura wykonana jest z marmuru paryjskiego (z wyspy Paros)

– ma 2,04 metra wysokości
– półnaga bogini ma szatę opuszczoną poniżej bioder (podobnie jak Wenus wyżymająca włosy z Muzeum Watykańskiego)

 

Grupa Laookona

Agesander, Polidor i Atenodor z Rodos, grupa Laokoona (Muzea Watykańskie)
Agesander, Polidor i Atenodor z Rodos, grupa Laokoona (Muzea Watykańskie)

– wykonane (według Pliniusza) przez rzeźbiarzy Agesandra, Polidora i Atenodora z Rodos
– należy do najcenniejszych dzieł sztuki hellenistycznej

 

– według O. Müllera przedstawia on 3 akty tragedii. Podczas gdy starszy syn, znajdujący się jeszcze w sytuacji dającej szanse ratunku, wyobraża początek akcji, a młodszy zginął już w uściskach węży, w ojcu – figurze środkowej – pokazano energię i patos w obliczu nieuchronnej śmierci, obraz pełen wzniosłości i grozy

– Grupa Laookona jest przykładem szkoły rzeźbiarskiej z ośrodkiem na wyspie Rodos

bogactwo skomplikowanej kompozycji
– efektów światłocieniowych
precyzja wykonania
– przykład rzeżby z nurtu tzw. „baroku hellenistycznego”

notatki – sztuka kreteńska i mykeńska

with one comment

SZTUKA KRETEŃSKA I MYKEŃSKA

 

Kliknij, aby otworzyć galerię dzieł sztuki świata egejskiego

Kliknij, aby otworzyć galerię dzieł sztuki świata egejskiego

 

Podsumowań notatkowych ciąg dalszy. W kanonie epizodycznie pojawia się sztuka świata egejskiego – dla mnie niesamowicie fascynująca, w programie maturalnym bardzo ograniczona. Na wikipedii znajdziecie trochę więcej. 

Z tego tematu należy umieć rozpoznać:

– Idol Cykladzki
– Paryżanka – malowidło z Knossos
– Książę wśród lilii – malowidło w Knossos
– figurka bogini z wężami
– waza kreteńska z ośmiornicą
– złota maska grobowa z Myken
– Brama Lwów w Mykenach 
– Pałac królewski w Knossos 

 

Sztukę świata egejskieg dzielimy na szukę mykeńską i kreteńską, zwaną czasem sztuką minojską dzięki Sir Arthurowi Evansowi, który scharakteryzował swoje znaleziska i nazwał od imienia legendarnego władcy Minosa. 

Zwróćcie uwagę, że łączymy w jednym temacie sztukę Krety, greckiej wyspy oraz sztukę miasta Mykeny – znajdującego się w północno-wschodniej części Peloponezu (półwyspu greckiego).

 

Sztuka kreteńska (od ok 2000 r. p.n.e.)

– lekka, wytworna architektura
– pomieszczenia o maksymalnej wygodzie, zawierające łazienki, przestronne tarasy
– elegancja, dobry smak i wyrafinowanie

 

Architektura

Pałac królewski w Knossos

Rekonstrukcja pałacu królewskiego w Knossos

Rekonstrukcja pałacu królewskiego w Knossos

 

Pałac królewski w Knossos, Kreta - ruiny

Pałac królewski w Knossos, Kreta - ruiny

 

– pałac pokrywał powierzchnię ok 3 hetarów
– zawiły układ komnat, przejść i tarasów (co widać na rekonstukcji) – stąd legenda o Minosie  
– liczne malowidła ścienne (Damy dworu, Mała Paryżanka) 
– obecna kanalizacja i wodociągi
– do typowej dekoracji sztuki minojskiej należą rogi 

 

Malarstwo

Minojskie malarstwo wiąże się z dekoracją ścian i podłóg w pałacach budowanych na Krecie. Większość malowideł odkrytych w Knossos to niewielkie fragmenty zachowane w nienajlepszym stanie i poddane rekonstrukcji, która budziła i budzi sporo kontrowersji wśród naukowców (żywe kolory nie są dziełem antycznych artystów…).

– płaskie, sylwetowe ujęcie postaci
– przedstawienie oka i torsu na wprost
– nogi i głowa profilem
– skojarzenia z Egiptem nieprzypadkowe, Kreta i Mykeny stykały się z kulturą egipską na drodze wojen i wymian handlowych

Paryżanka (ok 1700 r. p.n.e., wys. 22 cm)

Paryżanka, pałac w Knossos, Kreta

Paryżanka, pałac w Knossos, Kreta

 

– jeden z najsłynniejszych fresków znalezionych w Knossos
– powstało niewątpliwie pod wpływem malarstwa egipskiego
– artyści kreteńscy byli znakomitymi obserwatorami przyrody i częściej potrafili uciec od schematów kompozycyjnych, które dominowały w malarstwie egipskim

– malowidło swoją nazwę zawdzięcza niezwykłemu wdziękowi i elegancji ukazanej kobiety.
Postać Paryżanki ukazana została z profilu, obwiedziona jest grubym czarnym konturem podkreślającym kształt nosa i wydatne, umalowane usta. Nienaturalnie wielkie, podkreślone czarną kreską oczy należały zapewne do kanonu ówczesnej mody. Przedstawiona na malowidle kobieta ma wspaniałe, poskręcane w loki czarne włosy, a jeden kosmyk spada jej zalotnie na czoło. Widoczny jest jeszcze fragment bogato zdobionej sukni z głębokim dekoltem ukazującym zwyczajem kreteńskim obnażone piersi. Niestety zachowało się fragmentarycznie. 

Posługiwanie się w malarstwie ściennym grubą linią konturową pojawiło się w późniejszym okresie ok.1400 r. p.n.e. Fresk Paryżanka świetnie ukazuje główne cechy malarstwa kreteńskiego.

Ceramika

Waza z ośmiornicą

Waza z ośmiornicą

Waza z ośmiornicą

 

Około połowy drugiego tysiąclecia rozwija się ceramika typu Kamares (od miejsca znalezienia pierwszych okazów), zdobna malowidłami i ornamentami.
Motywy zdobnicze przeważnie czerpano z fauny i flory morskiej; podziwiać należy i tu obserwację natury.

 

Sztuka mykeńska (od ok 1400 r. p.n.e.)

Kultura kreteńska upadła ok 1400 r. p.n.e. na skutek najazdu Achajów. Byli oni ludem wojowników, a nie handlarzy, jak Kreteńczycy.

 

Architektura

 

Megarony
– twierdze z olbrzymich głazów
– sztuka pełna surowości i prostoty 
– jedynym otworem świetlnym w megaronach były drzwi
– ściany ozdabiano freskami

 

Plan megaronu

Plan megaronu

Tolosy

– dziś puste – nie wiadomo, jaką funkcję pełniły
– kopuła fałszywa – koncentrycznie układano coraz to mniejsze piętra z pierścieni kamiennych
 

 

Tolos w Mykenach

Tolos w Mykenach (tzw. grób Agamemnona)

 

Rzeźba

Brama Lwic, Mykeny

Lwia Brama, Mykeny

Lwia Brama, Mykeny

 

Relief w Bramie Lwic w Mykenach jest jedyną monumentalną płaskorzeźbą, która zachowała się w Grecji z epoki brązu. Prawdopodobnie miał znaczenie symboliczne i oznaczał, że miejsce pobytu władcy znajduje się pod opieką bogów. Koniec XIII wieku p.n.e.

 

Kapłanka z wężami (ok. 1650 – 1600 r. p.n.e., wys. 34,5cm) 

 

Kapłanka z wężami

Kapłanka z wężami

 

Figurka przedstawiająca boginię z wężami, Niektórzy badacze sądzą, że to kapłanka. Znaleziona w magazynie przedmiotów kultowych, tak zwanym repozytorium sakralnym pałacu w Knossos, należy do nielicznych statuetek fajansowych na Krecie. Bogaty strój pozwala odtworzyć ubiór dam dworskich tej epoki. Figury te oddają dobrze stroje kobiet – długie suknie do ziemi i otwarte gorsety.
Figurka odznacza się delikatnym modelunkiem i zróżnicowaną kolorystyką.

 

Rzemiosło

Podziemne groby w kształcie szybów odkryte na dziedzińcy twierdzy mykeńskiej dostarczyły znalezisk w postaci wyrobów rzemiosła, najczęściej broni z brązu inkrustowanego złotem. 

Złota maska z Myken

Złota maska z grobów w Mykenach, XVI w. p.n.e., Narodowe Muzeum Archeologiczne, Ateny

Złota maska z grobów w Mykenach, XVI w. p.n.e., Narodowe Muzeum Archeologiczne, Ateny

– maski nakładane na twarze zmarłych w technice trybowania 

Z V grobu szybowego w Mykenach bywa czasami nazywana mylnie maską Agamemnona. Cenne dzieło sztuki, w którym artysta ok. 1500 roku p.n.e. oddał nie tyle ogólnie rysy twarzy ludzkiej, ile indywidualny wizerunek. Zwyczaj pokrywania maskami twarzy zmarłych mógł być zapożyczony z Egiptu. 

 

Inne

Dysk z Fajstos

Dysk z Fajstos

Dysk z Fajstos

 

Dysk z Fajstos znaleziony w ruinach pałacu w Fajstos, datowany na okres między 1650 a 1600 rokiem p.n.e., gliniany dysk o średnicy około 16 cm i grubości około 2 cm. Dysk pokryty jest ciągiem napisów w postaci ideogramów spiralnie odchodzących ze środka ku obrzeżu dysku. Symbole te przypominają pismo linearne A. Przypuszcza się, że napisy te są wykonane w języku greckim. Do tej pory nie wiadomo, co znaczą te ideogramy.